Bir yerdə ilişib qalmamaq üçün 5 dinamik məsləhət

Bəlkə siz də mənim kimi 2000-ci illərin əvvəllərində əsl adı Alecia Beth Moore olan Pink-in Family Portrait mahnısının klipinə baxanda ifaçının klipdəki uşaq olduğunu düşünürdüz. Bu mahnını Pink 22 yaşında yazmışdı. Nədən bu yadıma düşdü? 2 ay öncə Youtube-da Pink Vevo səhifəsindən onun yeni, ‘What About Us’ mahnısı yayıldı.

İşdə adətən Youtube özü axtarış tarixçəmə uyğun mahnı təkliflərini ardıcıl səsləndirir. Arxa fonda olduğundan bəzən işim gərginliyindən səs gəlsə də, əslində heç dinləmədiyim mahnılar 100 faiz olur. Ancaq bu mahnı gedəndə dərhal çevirdim klipinə ki, nə əcəb bu mahnı mənə tanış deyil, gördüm ki, Pink-in yeni mahnısıdır. Onda mahnı 1 gündü qoyulmuşdu. İndi artıq 87 milyondan da çox baxış toplayıb.

Pink 2 ilə 40 yaşını qeyd edəcək. Amma görünən odur ki, bu insanlar heç yerində saymağı xoşlamırlar. 10, 20 il dayanmadan çalışırlar. Bütün yenilikləri, yeni trendləri tuturlar və hər dövrdə auditoriyalarını məmnun etməyə çalışırlar. Özüm də ara-sıra edirəm, sizə də tövsiyyə edirəm. Dünyada idman, biznes, incəsənət sahəsindəki məşhur adamların qısa olsa da tarixçələrini Wikipediadan oxuyun. Karyera və yaradıcılıqlarının əksər hallarda 20, 30 il davamlı getdiyini görəcəksiz.

Bizim ölkə düzdür, cavandır. Üstəlik yeni biznes qaydları ilə 15-20 ildir oynayırıq. Amma ümumi götürəndə bizdə insanların çoxu davamlı karyera həvəsində olmurlar. Daha dəqiq desək bir yerə çatıb, orada rahatlanmaq istəyirlər. Bəziləri üçün bu rahatlanmaq rahat 1 tikə çörək qazanmaq, bəziləri üçünsə son mənzilə qədər qəşəng çak-çuk çıxan obyekt anlamı gətirir.

Həyat isə belə deyil. Bunu biz devalivasiyada da gördük ki, hər an böyük imkanlar əldən çıxa bilər. İnsan işdən də çıxa bilər, uzun müddət işsiz də qala bilər. Bu yazımdan bir yerdə ilişib qalmamağın 5 dinamik çıxış yolunu təqdim edirəm:

1) Komfort zonadan çıxmaq – Son 1 il ərzində bir xeyli dostumuz xaricə yaşamağa və işləməyə üz tutub. Mən onlar üçün xaricdə rahatlıq tapmağın necə çətin olduğunu çox gözəl başa düşürəm. Onların bəziləri ilə söhbətdə də bunu özləri etiraf edirlər. Ancaq onların bəziləri burada olan rahat həyatlarını burada qoyub, gələcək rahatlıqları üçün özlərini diskomfort mühitə salıblar. Daha çox çalışmaqla, az istirahət etməklə. Ancaq o ümidlə ki, gələcək təminatları daha uzunmüddət olsun. Müəyyən yaşdan sonra bunu etmək çətin olur. Ancaq çalışın ki, sizdə bu müəyyən yaş çox gec olsun. 40-45 hətta belə. İşdə əgər daha çox zəhmət tələb edən yeni vəzifə varsa və buna can atmırsınızsa demək sizin yaşınızın neçə olmasından asılı olmayaraq, siz artıq həmin müəyyən yaşa vaxtından tez çatmısınız.

2) Heç zaman özündən 100 % qane olmamaq – ‘Bu günə də şükür’ çox yaxşı təsəllidir. Amma 2-3 il boş-boş işlərlə məşğul olanda, şükür etmək yadına belə düşmür. Bir çox insan, xüsusən orta menecment bir yerə çatdıqdan sonra, özünəinam yersiz olaraq maksimum olur və özündən tam qane olmaq mərhələsi başlayır. Xüsusən cibə biraz yaxşı pul gəldi, artıq danışdığın istənilən mövzuya sanki nöqtə qoyursan. Bu heç də yaxşı hal deyil. Tanıdığım biznesmenlər gecə-gündüz çalışdığı və tam qane olmadığı halda, hansısa şirkətdə nisbətən yüksək vəzifəsi olan adam heç gündəlik öhdəliklərinə belə diqqətlə yanaşmır, günləri yola verir. Təsəllisi də özündən qane olmaqdır ki, mən istəniləm zaman bu işi görməyə qadirəm. Bu isə ömürdən-gündən aparır.

3) Həmişə cavan qalmaq həvəsi – 10 il qabaq tələbə olanda özümü 40-50 yaşlı insanlardan ağıllı sayırdım. Düşünürdüm ki, çox müasirəm. İndi əminəm ki, hazırki tələbələr məhz özlərini məndən güclü sayırlar. Müasirlik, sadəcə texnologiya istifadə etmək bacarığı deyil. Bu texniki bilikdir. Müasirlik daha çox yeni trendləri tutmaq qabiliyyətidir. Bu cür insanlar daima cavan qalırlar. Təbii ki, mənəvi ilə yanaşı fiziki sağlam qalmaq üçün idman və sağlam qida da önəmlidir.

4) Çox pul qazanmaq istəyi – Kimsə ‘otkat’ ilə çox pul qazanırsa, bu 100 % geci-tezi ona başağrısı olacaq. Rahatlıq üçün düzgün yollar haqqında düşünmək lazımdır. 10-cü 1 DƏQİQƏ videosunda da qeyd etdiyim kimi bəzi şəxslər var ki, təəcüblü olsa da müəyyən bir məbləği aylıq qazanandan sonra onu artırmağa həvəsli olmurlar. Özlərinə limit qoyurlar. Faktiki olaraq pul hər il inflyasiya uğrayır. Hər şeyin qiyməti qalxır. Yeni-yeni ehtiyaclar ortaya çıxır. İçimizdə daha çox qazanmaq istəyi olmadıqda, yeni nələrisə öyrənmirik, öz üzərimizdə az çalışırıq və tənbəlləşirik.

5) Özünü başqalarına həsr etmək  – İnsan əhatəsini kiçiltdikcə pula, vaxtına qənaət edə bilər. Az öhdəliyi olduğu üçün həyatdan gözləntiləri də az olacaq. Amma bildiyin, bacardığın məsələlərdə çoxlu insana kömək etdikcə, yeni əlaqələr qurulur və insanın ağlına gəlmədən üzünə yeni qapılar açılır. Mən sizə və özümə arzu etmirəm ki, hansısa işi təmannalı görək, etdiyimiz hər xırda əmələ qarşılıq gözləyək. Amma istər-istəməz insan bu əməllərdən fayda görür. Heç şübhəsiz ən böyük fayda insanın özünün öz sahəsi üzrə qabağa getməsi olur.

Həmişə olduğu kimi bu yazıda da maksimum şəxsi təcrübə və müşahidələrimi qeyd etdim. Əminəm ki, siz də bu 5 dinamik məsələdən savayı bir çox çıxış yollarını özünüz də bilirsiz. Bilməklə iş bitmir, təbii ki, vacib olan onlara əməl etməkdir.

İlk iş yerində diqqət etməli olduğunuz 5 məqam

Bu günlərdə Facebook və LinkedIn-də dostlardan Azərbaycanda uzunmüddətli karyera qurmaq məqsədilə çalışmaq istədiyiniz şirkət hansıdır sualını soruşmuşdum. Gələn cavabların çoxunda konkret şirkət, təşkilat adı yox idi və daha çox ölkəmizin biznes mühitindəki problemlər qeyd edilirdi. Əlbəttə ki, hazırda ölkəmizdə karyera qura bilmək ümidilə harasa işə düzəlmək deyil, dolanışıq üçün təki hardasa işə düzəlim prinsipi daha keçərlidir. Amma ara-sıra çox yaxşı iş yerləri olur ki, onlara giriş səviyyəsində yeni məzun olanları işə götürürlər. Tələbələrin məzun olmaqlarına çox az qalmış bir ərəfədə düşünürəm ki, bu yazı onlara faydalı olar. Belə ki, siz əgər uğurlu CV hazırlayıb müsahibəyə dəvət olunubsuzsa və müsahibəni də uğurla keçib işə başlamısınızsa, o zaman bu 5 məqama mütləq əməl edin:

  1. Özünüzə əmin olun, amma həm də sadə olun – Rəqabətdə bəzən özündən niyə görəsə güclü hesab etdiyin insanlara qalib gəlib yeni iş yeri tapırsansa, xüsusən də bu iş yerində korporativ mədəniyyət orta və ya yüksəkdirsə istəmədən belə şişirsən. Ona görə də gərək bir əlində mütləq özünü partlatmaq üçün iynə gəzdirəsən. Necə ki, körpə uşağın növbəti addımları onun valideynləri tərəfindən çox asan proqnozlaşdırıla bilinir, eləcə də yeni işçinin hərəkətlərini onun menecerləri çox rahat proqnozlaşdıra bilirlər. Burada da iki məsələ var ki, biri işçinin xeyrinə, biri isə ziyanına işləyir. İşçi özünü nə qədər özünə əmin göstərə bilirsə, bir o qədər rəğbət qazanır. Əgər bu özünəəminlik sən özün sezmədən belə özündənrazılığa, kobudluğa doğru gedirsə bunu çalış ki, kontrol edə biləsən.
  2. Şirkəti və ya təşkilatı daha da yaxşı tanıyın – Əlbəttə, əgər siz bu mərhələyə gəlib çatmısınsa demək ki, sizin şirkət və ya təşkilat haqqında kifayət qədər məlumatınız var. Ən azından sosial mediadakı səhifələrini izləyirsiniz, internet səhifəsinə baxmısınız. Amma şirkət həmişə daxildən fərqli olur. Şirkətin çətin günləri olur. Təhlükəli anlar yaşayır. Bunlar sizi qorxuzmasın. Siz nəzər yetirin görək şirkət bu çətinliklərə necə tap gətirəcək. Bəzən sizə bu çətinliklər keçilməz gələ bilərlər və həvəsdən düşə bilərsiniz. Ancaq axırda çox təəssüf ki, siz yanılacaqsınız. Əgər bu şirkətdə Azərbaycandaxili və ya xarici şirkətdirsə dünya üzrə ucalmaq imkanları varsa, sizi həvəsdən salanlara qulaq asmadan karyera yüksəlişi imkanlarını öyrənin.
  3. İşə konsentrasiya olun – Yeni iş yeri, iş yerindən dostlar, işdən check-inlər. Bunlar çox maraqlıdır, bəzən faydalıdır, amma həm də təhlükəlidir. Siz işə yeni dostlar qazanmağa və ya Facebook-da girib Azərbaycanda hər şeyin pis olduğunu yazmağa götürülməyibsiniz. Sizi konkret vəzifə üçün götürüblər. Ola bilsin ki, iş yeri bunun üçün sizə lazımi istiqamətlər vermir, amma yenə də ruhdan düşməyin. Yuxarıda da dediyim kimi şirkəti dərindən araşdırın, sektorunuzu öyrənin. Öyrənməyə, yeni məlumatlar əldə etməyə, iş prosesini təkmilləşdirmək məqsədilə ona töhfələr verməyə can atın. Yəni fikrinizi işinizə yönəldin. İnanın ki, ən faydalısı budur. Mənim artıq 10 ildən artıq iş təcrübəm var. Bilirsiz özümü ən çox niyə qınayıram. İş vaxtı fikrimi yayındıran məsələlərə vaxt ayıranda. O ki, qaldı dostlara. Əlbəttə bizim həyatda bəzən ən yaxın dostlarımız işdən qazanadıqlarımızdır. İnsan faktiki gününün 3-də biri yatırsa, birini yolda, ailəsilə olursa, qalan birini də işdə keçirir. Burada bizə çox doğma insanlar olur. Bu proses isə təbii gedir və sizin şəxsi keyfiyyətləriniz, bacarıqlarınız fonunda tez və ya gec ola bilər. Narahat olmayın, sosiallaşmaq üçün kifayət qədər vaxtınız olacaq.
  4. Naharı unutmayın – Adətən işlər nahar daxil 9 saat olur. İndi ola bilər ki, sizin işiniz 9 saatdan çox olsun və ya şənbə günü də işləyəsiniz. Hər halda korporativ standartları ciddi olan şirkətlərdə belə problemlər olmur. Ancaq belə şəraitdə işləyirsinizsə bu da problem deyil. Bir məsələni unutmayın. Sizin gün ərzində istirahət etmək, görüşlər keçirtmək, şəxsi işləri görə bilmək üçün 1 saat vaxtınız var. Məsələn, mən bu yazını nahar fasiləsi vaxtında yazıram. Nahar vaxtı demək olar ki, xidmət sektoru tam işlək olur. Yəni mən ənənəvi nahar vaxtı, 1-2 arası olan deyirəm. Ola bilsin ki, siz elə xidmət sektorundasınız və nahar vaxtı sizdə fərqlidir. Sözümün canı odur ki, bu bir saatı faydalı istifadə etməyə rutinləşdirin. Naharı unutmayın deyərkən həm də yemək yeməyin vacibliyini qeyd etmək istərdim. Az da olsa nahar vaxtı mütləq qida qəbul edin. Çox yemək isə bilməmiş olmazsınız, sizə nahardan sonra yuxulululuq gətirəcək.
  5. Biraz az səbirli olun – İndi Azərbaycanda ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri icraçıların sanki azalması ilə bağlıdır. İndi çox adam menecer, rəhbər və ya öz biznesinin sahibi olmaq arzusu ilə yaşayır. Bu əlbəttə ki, çox gözəldir. Ancaq mən sizə bu məsələdə səbirli olmağlı arzulayıram. Baxın, 2000-ci ilin əvvəlində Azərbaycanda cəmi 5-10 tədris mərkəzi olardı, indi onların sayı yüzlərlədir. Əlbəttə ki, bu müddət ərzində öz biznesini ağılla quran şirkətlər oldu ki, indi bazarda gəlir baxımından böyük paya malikdirlər. Yeni qurulan şirkətlərə də çətindir. Bu öz yerində, həm də 3-4 il bundan qabaq Azərbaycanda bu qədər sayda restoran var idimi? Yox. Bu mövzunu çox davam etmək olar. Qısası onu demək istəyirəm ki, narahat olmayın. Bir neçə ilə yeni biznes sahələrində imkanlar olacaq. Bəli, siz də tez-tez oxuyursunuz ki, filankəs təhsilini yarımçıq qoydu, işdən çıxdı getdi özünə biznes qurdu. Doğurdan da belə bir ideyanız varsa işləyə-işləyə bunu biraz təkmilləşdirin. Amma vacib olan odur ki, bir müddət, bir neçə il normal hesab etdiyiniz bir yerdə işləyib biznes mühitini öyrənin. Səbirli olmaq deyərkən, daha çox işinizi öyrənməyə sizi həvəsləndirmək istəyirəm. Ola bilər ki, birbaşa sizin vəzifəniz maraqsızdır və ya məhduddur. Şirkətin öz iş prinsipini, digərlərini işini öyrənin. Yeni əlaqələr qurun.

İlk iş yeri sizə gələcəyiniz haqqında düşünməyə də imkan verəcək və ola bilsin ki, siz hətta illərdir sevdiyiniz ixtisasınızı da dəyişmək haqqında düşündünüz. Əsas olan odur ki, siz özününüzü daha yaxşı tanıyasınız. Əlbəttə ki, burada bir çox məsələləri qeyd etmək olardı. Bu an ağlıma gələn ən vaciblərini qeyd etdim. Əslində burada yazılanların bəziləri ilk iş yeri olmasa belə, yeni iş yeri üçün də keçərlidir. Sizi karyeranızda uğurlar arzulayıram!

 

Həyatımın tam yarısını mənimlə olan 15 yaşlı e-mail ünvanım

 

Dünən Facebook-da xatirələr bölməsinə baxanda gördüm ki, 5 il əvvəl Yahoo e-mail ünvanımın 10 illiyini qeyd etmişəm. Facebook olmasaydı 15 illiyi tamam unutmuşdum. Belə baxanda adi görünsə də istərdim ki, bu postda qısaca bir tarixçəni, eləcə də e-mailin sonradan həyatda mənim uğurlarımda necə bir rol oynadığını sizinlə paylaşım. 15 il qabaq e-mail açmaq böyük bir uğur idi. İndi bu çox adi və demək olar ki, o qədər də populyar olmayan bir şeydir. İstər texnoloji, istərsə də digər məsələlər baxımından indi bizə çox çətin görünən o qədər şey var ki, 5-10 ilə onlar da çox əlçatan olacaq. İnanıram ki, bu yazıdan çıxardığınız nəticələr indi böyük cəhdlər tələb edən hər hansı bir işi etməyə sizi həvəsləndirəcək və bu addımınız sizin gələcək uğurlarınızda böyük rol oyanacaq.

Söz verdiyim kimi kiçik bir tarixçəni sizinlə paylaşmaq istəyirəm. 2001-ci ildə ilk dəfə internetlə tanışlığım oldu. SOROS fondunun maliyyə dəstəyi ilə o vaxtki Mingəçevir Politexnik Universitetinin nəzdində Açıq Cəmiyyət İnstitutu fəaliyyət göstərirdi. Adında və ya detallarda balaca səhv edə bilərəm. Qardaşımla ora getdik və 1 saat internetə qoşulmaq imkanı oldu. O zaman mənim 14 yaşım var idi. Sonradan tək gedəndə yaşımın çatmadığını bəhanə etdilər. Ancaq inadkarlıq edib bir neçə ay sonra adımı həftədə bir dəfə 1 saatlıq internet imkanı verən bu məkana sala bildim. Hardasa otaqda 10-12 kompüter olardı. Ən yaxşı halda həftədə 1 saat yazılmaq imkanı olurdu. Əgər cədvəldə boş vaxt olurdusa, həftəyə 2 dəfə də getmək olurdu. Ancaq bundan əvvəl mən artıq internet klublarda internetə qoşulmaq üçün həftəyə 500-1000 manat xərcləyirdim. İnternetin saatı 3000 manat idi və 1 saatlıq pulsuz internet kifayət qədər böyük imkan idi. Beləliklə, 2002-ci il 16 yanvar tarixində mən də oldum Sorusçu 🙂 Bizə ilkin olaraq Yahoo e-mail açmağı öyrətdilər. ilham.yusifov loqinin artıq tutulmağından çox məyus oldum və təəccübləndim və əvəzində ilham_yusifov loqinin seçə bildim. Deyə bilərsiniz işim-gücüm yoxdur, bu tarixi niyə və necə yadımda saxlamışam? O vaxta qədər artıq mail.ru və box.az-da e-maillərim var idi və parollarım onların açıldığı günlərin tərsinə versiyası idi. 201061 məhz Yahoo-da ilk parolum idi. Uzun illər bu parol qaldı. Dəqiq yadımda deyil o zamanlar bu e-maili nə üçün daha çox istifadə edirdim, ancaq yadıma düşən bəzi məqamlar sizlərlə paylaşmaq istərdim.

Horizontları genişləndirmək – İnternetə yenicə qoşulduğum vaxtlardan paralel olaraq radiolara da qulaq asmağa başlamışdım. O vaxtı Mingəçevirdə erməni və gürcü radioları FM-də at oynadırdı. Sadəcə Radio Lider 107 FM keyfiyyətli yayımlanırdı. Və mən tualetin baçokunun dəmirindən, evdə tapdığım misdən, alüminumlardan antenna düzəldib çox zəif yayımı olan ANS ÇM-ə qulaq asırdım. Ancaq başa düşürdüm ki, feedback və ünsiyyət lazımdır. Məsələn, mahnı sifariş etmək, salam və təbrik göndərmək lazımdır. Bunu da asanlıqla e-mail ilə edə bilirdim. Sonradan mən hətta ANS-ə dəvət olundum və Dj Fateh ilə birgə 2 dəfə ‘Qızıl Onluq’ verilişində aparıcı da oldum. Bu kiçik addım sonradan mənim özüməinamımı xeyli artırdı. Yəni indi bunu sözdə demək asandır ki, inamı artırdı. Amma həqiqətdə ətrafındakı insanlardan fərqlənib özün istədiyin bir şeyi etmək və nail olmaq əlbəttə ki, sonrakı uğurlarda böyük rol oynayır.

Yeniliklər etmək – 2002 və 2003-cü illərdə məktəbdə qarşıma kim çıxırdı həmin günü Çempionlar Liqasının oyunları haqqında sorğu keçirirdim. Bəs kim udacaq, filan. Sonradan bunları hesabat halına salıb ANS-ə, daha dəqiq Rahib Azəriyə təqdim edirdim və sonradan Doktor Ziya və digər aparıcılar da oyunu şərh edəndə bəs ANS ÇM radiosu ilə yanaşı Mingəçevirdə də sorğu keçirildiyini o boyda televizordan qeyd edirdilər. Marketinq araşdırmalarına deyəsən o zamanlarda başlamışam. Bundan sonra isə artıq digər rayonlarda da analoji sorğular edib ANS-ə göndərirdilər. O vaxtı şəhərlərarası telefonla radioya düşmək müşkül məsələ idi. Ən yaxşı halda sms göndərmək olardı. Təbii ki, mənim mobil telefonum yox idi. Məhz e-mail mənim dadıma çatırdı. Sonradan mən jurnalist olmadım. Ancaq bu xırda epizodları xatırladıqca başa düşürəm ki, insan özü də başa düşmədən etdiyi xırda hərəkətləri ilə özü öz gələcəyini qurur. Sənin vaxtilə görüb zövq aldığın işdə hər hansı bir nəticə olanda sən gələcəkdə bu cür işləri görməyə çox həvəsli olursan. İndi marketinq sahəsində mənim ən çox zövq aldığım iş sorğular və onların nəticəsini təhlil etməkdir ki, bu da marketinq araşdırmalarında necə vacibdir çox gözəl bilirik.

Ünsiyyətdə qalmaq – E-mail arxivimdə ancaq 2006-cı ilə qədər gedib çıxa bildim. Öncəki arxivi bilərəkdən, ya da səhvən silmişəm. O zamanlar isə artıq Yahoo qrupların aktiv olan vaxtları idi. Yahoo qruplardan həvəslənib 2006-cı ildə Azetourism adında bir qrup da mən yaratmışdım. İndi baxıram ki, o qrupa vaxtilə 500 nəfər qədər insan cəlb edə bilmişdik. Sonradan isə biz Azərbaycan Gənclər Turizm Klubunu qurmuşduq və 10 ildən artıqdır ki, bu qrupdan olan gənclər mənim ən yaxın dostlarımın arasındadırlar. E-mail mənə elektron ünsiyyəti öyrədə bildi. Həyatda çox danışan olsam da ilk vaxtlarda e-maildə söz tapıb yazmağa çətinlik çəkirdim. Ancaq zaman-zaman e-mail yazışmaların sayı artıqdıqca əl də, barmaq da fikirləri bura düzməyə öyrəşdi. Belə desək beyin e-mail yazmaq üçün də düşünməyə başladı.

Təlimatlandırmaq – Sonradan, 2003-cü ildə bizim məktəbdə internet otağı açıldı. Təbii ki, orada pulsuz internetdən istifadə etmək imkanı çox idi. Həm də ona görə ki, demək olar ki, ətrafımdakılardan internet və xüsusən də e-mail açmaq haqqında daha məlumatlı idim və beləcə mən ilk təlimlərimə başladım 🙂

Dediyim kimi indi 15-20 yaşında olan bir insan üçün burada yazılanlar çox sadə gələ bilər. Mənim o vaxtı heç bir qeyri-adi vizyonum yox idi. Sadəcə axına düşmüşdüm. E-mail indiki elektronlaşmanın yanında nədir ki?! Ancaq bildirmək istəyirəm ki, vaxt var idi bu böyük bir dönüş nöqtəsi idi. İndiki dövrün dönüş nöqtələrini tapın. Sadəcə sosial mediada çox vaxt keçirdib trendləri izləməklə kifayətlənməyin. Gələcək haqqında oxuyun və indidən ona doğru düzgün addım atın.

 

Alət çubuğuna keç