Kim deyir ki, biz xoşbəxt deyilik?!


Ilham Ali Yusif

Dünən və bu gün Azərbaycan marketinq icması Cinema Plus-da 4-cü Milli Marketinq Forumu üçün toplaşmışdı. Bu mənim ardıcıl iştirak etdiyim artıq 3-cü MMF oldu. Görülən hər bir işə hörmət öz yerində, amma fikrimcə bu forum daha maraqlı keçdi. Həm də ötən il biz nə qədər az bilirdiksə, bu il daha çox məlumatlıyıq ona görə də müqayisədə bu il öncəkilərindən məntiqlə də faydalı olmalı idi. Bu yazıda isti-isti forumun 4 kateqoriya insanlar üçün necə faydalı ola biləcəyini qısa təhlil etmək istərdim:

Biznes qurmaq istəyənlər üçün – Çıxış edən bloqqer və ya biznesmenlər konkret olaraq öz tarixçələrini danışdırdılar. Məsələn, özünə turizm şirkəti qurmaq istəyən insanın böhran zamanı və ya adi vaxtda hansı innovasiyaların tətbiqinin uğurlu olduğunu öyrənmək imkanı oldu. Bu o demək deyil ki, Turizm.Az-ın 5 il qabaq etdiyini indi edib uğurlu olmaq olar. Bu cür keyslər həm yaxşı nümunələrdir, həm də potensial biznesmenlər üçün Azərbaycanda çox çalışan və zəhmətsevər insanların real uğur edə bilməsinin mümkünlüyünü göstərir. İnanıram ki, bu forumlar gələcək üçün yeni biznes ideyalar formalaşdırır. Kim bilir, 4 il sonra hansısa spiker ‘öz biznesimi filan forumda iştirak edəndən sonra qurdum’ deyəcək.

Hazırda işsiz olanlar üçün – Forum əmək yarmarkası deyil. Bura əlbəttə ki, iş tapmaq məqsədilə gəlmək ağıllı fikir deyil. Amma burada əgər sizin kinoya həvəsiniz varsa, məsələn forumda öyrənmək oldu ki, Cinema Plus öz şəbəkəsini genişləndirir və onlarda yeni iş imkanları olacaq. Yaxud əmin olmaq oldu ki, brendlər konkret sosial-media büdcəsini artırır. Bu sahə üzrə biliklərinizi artıraraq fərqlənib bu istiqamət üzrə iş tapmaq imkanı daha çoxdur. Amma istənilən halda burada iş tapmaq üçün şəbəkələşmə imkanları əvəzsiz oldu.

Marketinq menecerlər üçün –Aydındır ki, buradakıların çoxu öz şirkətlərində marketinq və strateji araşdırma şöbələrində çalışanlar idi. Təəssüf ki, burada eşitdiklərimizin hamısını biz nə kitablardan, nə bloqlardan, nə də mediada oxuya bilmirik. Fəxri Ağayevi, Cəbrayıl Vəliyevi, İlkin Manafovu və digər dəyərli spikerləri hətta internetdən oxumaq olar, amma burada onların canlı konsultasiyaları daha effektiv idi. Chevrolet-in böhran addımlarını bilib onu başqa sahədə də tətbiq etmək 100 % fayda verəcək. Şəxsən mən özüm gələcək ideyalar üçün yeni əlaqələr də qura bildim. Həm də baxırsan kimisə tanıyırsan, amma heç başqa yerdə ağlına gəlmir ki, bu insanlarla yeni ideyaları gerçəkləşdirmək olar.

Müxtəlif sahələrdəki sahibkarlar üçün – Əlbəttə ki, forumdakı ‘Made in Azerbaijan’ keysi sahibkarlarda bəlkə müəyyən inamsızlıq formalaşdıra bilər ki, bizim mal və xidmətlərimiz hələ xaricdə heç kimə lazım deyil. Amma Neuron Technologies misalında da gördüyümüz kimi biz istəsək xaricə belə öz xidmətlərimizi satmaq mümkündür. Birinci daha çox intellektual xidmətlərə yönəlməliyik, ikincisi isə Azərbaycandaxili də bazarda uğurlu olmaq daha önəmlidir. Forumdakı marketinq menecer və onların təqdimatları timsalında rəqib şirkətlərin vəziyyətini duymaq olardı. Nar-ın təqdimatı tək rəqib kimi Bakcell və Azercell nümayəndələri üçün maraqlı olmamalıdır. Yaxud da, sahibkarlar buradan marketinqin funksiyası və marketinq menecerin hazırki dövrdə əsas öhdəliklərini geniş öyrənə bildilər.

Ötən ilki forumda mən də spikerlər arasında idim. Auditoriyanın əks tərəfində olmağı çox gözəl başa düşürəm. İnanmıram ki, hansısa spiker bu işə məsuliyyətsiz yanaşıb. Sadəcə bəziləri üçün konsept ola bilsin daha aydın olmayıb, yaxud da gördükləri iş çox olsa da bunu gözəl çatdıra bilmədilər. Ümumilikdə, spikerlərin əksəriyyəti maraqlı çıxış etdi. Düzdür spikerlərin arasında kitablarda və internetdə gördüklərimizdən də danışdılar, amma öz strategiyasını, milli keyslərini çatdıran spikerlər həm özlərini, həm də brendlərini bizlərin yadımızda daha yaxşı yerləşdirə bildilər. Sonuncu panelə ulduzların da cəlb edilməsi əla oldu. Çünki çox az iştirakçı nahardan sonra zalı tərk etdi. Sonuncu panel həm də nostalji hisslər oyatdı, razısız?

Sonda sizə bir lətifəni də mən danışım. Bir gün ayı düşür 2 nəfərin arxasıyca. Onlardan biri qaçır, qaçır və həmin an anası gəlir oğlunu oyadır ki, ‘Bala, dur! Artıq yeni dövrandır’. Böhran gec-tez bitəcək onsuz da, əsas odur ki biz özümüzü pozitiv aparaq və o yaşlı baba kimi xoşbəxt olaq. MMF2017-də görüşənədək!

PS Milli Marketinq Forumunun Facebook səhifəsini izləməklə forumun bütün panellərinin videolarını yaxın həftələrdə izləyə bilərsiniz.

Milli Marketinq Forumuna kimlər gəlməsin?!

Ilham Ali Yusif

Dünən günorta vaxtı Respublika sarayının qarşısındakı parkdan keçəndə öz-özümə fikirləşirdim ki, əvvəllər yaman tez-tez parklara gedərdim, 1-2 saat oturub həm dincələrdim, həm də insanları müşahidə edərdim. Ən əsası heç hara tələsməzdim. Nədənsə dövrün qov-qaçına qoşulub bu vərdişdən yadırğamışam. Bu gün isə qərara gəldim ki, 1 saat olsa da parka gedim. Bu yazını günorta elə Sabir bağında yazdım. Həyatda vaxtdan, şəraitsizlikdən şikayətlər insanı çox dala salır. Bakıda yaxşı park və mənim vaxtım olsaydı parka gedərdim əvəzinə bu gün artıq real addım atdığıma sevinirəm.

Əslində postu bura qədər oxuyub və indiyə qədər Milli Marketinq Forumuna şəraitsizlik və vaxtdan şikayət edib getməyənlər bu il nəhayət foruma qatılmaq haqqında düşünürdülərsə, qoy onda aşağıdakı fikirlərə bir diqqət yetirsinlər. Görək gəlməyə dəyər, ya yox. Beləliklə, 27-28 may tarixlərində artıq dördüncü dəfə keçiriləcək Milli Marketinq Forumuna kimlər gəlmiyə bilər sualına cavablar:

1) Azərbaycan düzəlməyəcək deyənlər – Həyatını bir coğrafiyaya bağlamaq gələcək perspektivlərə açıq olmamaq deməkdir. Çoxumuz öz ölkəmizi sevirik. Amma bu o demək deyil ki, gələcəkdə xaricdə işləyə bilmərik. Həm də ölkə öz-özünə düzəlmir. Sənin, mənim zəhmətimlə, qurbanlarımız da olmasa heç olmasa sosial məsuliyyətimizlə düzəlir. Əslində ölkə azdan-çoxdan düzənlidir. Bəlkə, bu düzənsizlik bizim özümüzdədir. Necə olur ki, bu ölkədə hamı, hər şey düzənsiz, bir dənə ideal mənəm?!

2) Bizdə biznes heç zaman olmayacaq deyənlər – Amerikan kinolarına baxıb hərdən mən də depressiyaya düşürəm. Sonra yadıma düşür ki, özüm və ətrafımda yüzlərlə insan kifayət qədər uğurlu biznes modellər üzərində qurulmuş yerli və xarici şirkət və təşkilatlarda çalışırlar. Uğurlu karyera qururlar. Məhsul və xidmətlərini milyonlara çatdırırlar. Bəli, bizdə biznes mühiti xoşagəlməzdir. Bu həm də ona görədir ki, biz biznesdə paylaşmağı xoşlamırıq. Xoş təcrübələr mütləq paylaşılmalıdır. Elə pislər də.

3) Kifayət qədər biznes əlaqələri olanlar – Ola bilər siz artıq kifayət qədər əlaqələrə maliksiniz və yeni insanlarla, xüsusən də həmişə dövrün nəbzini hamıdan öncə tutan gənclərlə görüşməkdə maraqlı deyilsiniz. Bu gənclər gələcək iş yoldaşlarınız, lap elə müdirləriniz ola bilər deməyi istənilən halda sizə xatırlatmaq istədim. Daha sonrasına özünüz qərar verin.

4) Dostları üçün darıxmayanlar – Dövran elədir ki, hər dəfə dost-tanışla görüşmək olmur. Amma belə tədbirlərdə dəyərli insanlarla ən azı nahar vaxtı, fasilələrdə görüşmək, söhbətləşmək və ən əsası şəkil vurdurmaq imkanı olur. Məsələn, elə bu postun fotosunu mən öz dostlarımla ötən ilin oktyabr ayında Digital Marketinq Forumunda iştirak edərkən çəkdirmişəm.

5) Marketinqi sadəcə kitablardan öyrənənlər – Mən birinci forumda iştirak etməmişəm, ikincisində iştirakçı, üçüncüsündə də spiker idim. Forumlarda həqiqətən xeyli maraqlı spiker olub. Aralarında sadəcə öz şirkətlərindən, kitab cümlələrindən danışan da olub. Amma və lakin bu forumlarda real təcrübələr, uğurlar və uğursuzluqlar, insan və şirkət hekayələri Azərbaycan reallıqları fonunda təqdim edilib. Bunlar hələ ki, kitablarda yoxdur. Kitab demişkən, ikinci forumda spikerlərdən birinin tövsiyyə etdiyi, ‘Blue Ocean Strategy’ kitabından şəxsən çox faydalanmışam.

6) Bağdaddakı kor xəlifənin fanatları – Həmkarları da deyə bilərik. Hamımız desək ki, özündən razılıq xoşuma gəlməyən xüsusiyyətdir, amma bu azdan-çoxdan hamımızda var. Kimi aldığı yüksək maaşına, kimi yüksək çinli (milliyəti demirəm) qohumlarına görə, kimi işlədiyi şirkətə, vəzifəsinə görə özünü göydən aparır. Sadəlik gözəl xüsusiyyətdir. Xarizmanın yaraşığı elə lazım olanda sadə olmağı bacarmaqdır.

İndi isə hər sizə uyğun gələn cavabı 2 balla qiymətləndirib toplayın və cəmi 5 vurun. Zarafat edirəm. Bilirəm ki, bizim bloqu izləyənlər ən azı ürəklərində bu və digər forumlara pozitiv baxan insanlardır. Qismət olsa sizlərlə forumda görüşmək ümidilə.

PS Arada parklara da gedin 😉

Qoy həmişə forum olsun!

Özü də marketinq forumu. 3-cü Milli Marketinq Forumu ilə bağlı bəzi fikirlərimi paylaşmaq üçün yəqin ki gecikməmişəm. Beləliklə, çox qısa təsvir etməyə çalışacağım növbəti nəticələrə gəldim:

Tələbkar müştəri

Forumda panellərdən sonra həm spikerlərə verilən suallar, həm #MMF2015 hash tag-i, həm də sosial mediada və üzbəüz paylaşılan fikirlərdən görmək olur ki, bu tədbirə gələnlər bura qətiyyən nə sertifikat almaq, nə forumda iştirak etmək, nə də ki selfie çəkdirmək üçün gəlməyiblər. Görülən işlər nəticə verir. Çoxumuz bu forumda bilmədiklərimizi öyrənmək üçün bir cümlə belə qaçırmamağa çalışdıq. Şəxsən mən bu forumdan sonra 50-dən artıq sual haqqında fikirləşdim.

Sual düzgün, düzgün sual

Dediyim kimi suallar çox idi. Mən hətta iştirak edə bilmədiyim 2 paneli Twitter-dən izləyərək də bunu gördüm. Sadəcə bəzən suallarda konkretlik yox idi, ya da sual veriləndə spikerdən etiraflar istənilirdi ki, ‘de ginən böhrandı”. Sual xatirinə sual az idi, amma özünü tanıtma xatirinə verilən suallar az deyildi. Düşünürəm ki, forum da elə bunun üçündür. Beləliklə, düzgün sual elə sualın düz vaxta və düz yerdə verilməsidir. 🙂

Sözün açığı

Öz təqdimatımdan və demək istədiklərimi tam çatdıra bilməməyimdən özümdən narazı qaldım. Mənim çıxardığım nəticə o oldu ki, slayd təqdimatın varsa gərək ya Namiq müəlliminki kimi olsun, ya da olmasın 🙂 Bəzən təqdimatsız monoloqlar da effektiv olur. Həm də gərək çalışasan auditoriyanı qabaqcadan məlumatlandırasan ki, ya 1-2 detalı əhatəli, ya da 5-6 detalı ümumi təsvir edəcən.

Spikerlərə tövsiyyələr

Mən deməzdim ki, hazırlıqsız spiker var idi. Çünki təşkilatçılar forumdan öncə lazımi hazırlığı görüb prosesi idarə edirdilər. Sadəcə hədəf qrupunu və konteksti tam əhatə etməməklə bağlı tamaşaçı narazılığı var idi. Gələcək forumlarda spiker olacaq şəxslər mütləq öncəki forumlardan nəticələrlə tanış olsun. Reklam yox, PR etsinlər. Ya da reklamı da gözəl etsinlər. Məsələn, Sirabdan danışanda zala gətirib Sirab paylasınlar. Bunu ki, biz marketoloqlar bacarırıq.

Sponsorlar

Bu 3 forum indiyə qədər hansısa yollarla ən azı 200-dən artıq şirkəti əhatə edə bilib. Biletin elə çox baha olmaması, təşkilatçıların təmənnasız dəvətnamələri, forumun vacib xərcləri bir çox ideyaları reallaşdırmağa düşünürəm imkan vermir. Çox yaxşı olar ki, gələcəkdə bu forumun faydalılığını görən böyük (böhrandan da böyük çıxacaq) şirkətlər gələcəkdə bu foruma dəstək olaraq buna sadəcə marketinq imkanı kimi deyil, həm də korporativ sosial məsuliyyət kimi baxsınlar, pul ayırsınlar 😉

Sonda təşkilatçılar, könüllülər, spikerlər öz yerində böyük təşəkkürlər tədbiri maraqlı edən iştirakçılara düşür. Yuxarıda da dediyim kimi iştirakçılar ötən il müqayisədə çox tələbkarlaşıb. Bu o deməkdir ki, gələn il bu forum daha böyük hazırlıq və enerji tələb edəcək.

39-cu, daha doğrusu 4-cü Milli Marketinq Forumunda görüşənədək!

Əgər Milli Marketinq Forumu olmasa?!

İkicə həftəyə Azərbaycan marketinq icması 3-cü dəfə Milli Marketinq Forumuna toplaşır. Forum haqqında yazılanlar və deyilənlər çoxdur. Təsəvvür etsək ki, bu forum keçirilmir, o zaman ümumi mənzərənin necə olacağının bir neçə bənd üzrə qısaca təsviri bu cür olar:

1) Həyat ‘davam’ edəcək
Doğurdan da ilk baxışdan hər şey olduğu kimi davam edəcək. Arxayınçılıq, olanlarla barışma, bir damla ilə nə olacaq deyənlər cəmiyyətə ətalət gətirir. Bundan da tək marketinq sahəsində çalışanlar deyil, bizim hər birimizin ailə üzvləri, yaxınlarımızın da daxil olduğu müştərilər əziyyət çəkir. Fəaliyyət olmayan yerdə ‘davam’ yerində saymaqdan da betər, geriyə addımlamaq deməkdir.

2) İş görməyib tənqid edənlərin işi azalacaq
Bu mütləqdir. Sözün açığı sosial şəbəkələrdə marketinq ilə bağlı tanıdığım insanların əksəriyyəti bu forumu dəstəkləyir. Amma ara-sıra bu işlər nəyə lazımdır, nəyə nail olunacaq fikirlərini görmək olur. Tənqid etmək, bəyənməmək o zaman tutarlı olur ki, pislədiyindən daha uğurlu nəyisə ortaya qoyursan. Bu da inkişaf deməkdir. Amma nədənsə ətalətli olub dinamikanı danışmaqda görənlər bu forum olmasın, başqa nələrsə haqqında ‘gözəl tənqidlər’ etməyə davam edəcəklər.

3) Cəmi cümlətanı 1 şəbəkələşmə imkanı olmayacaq
İnsan hər gün şəbəkələşmə imkanı ilə qarşılaşa bilər. İndiki dövrdə sosial media vasitəsilə də şəbəkələşmə hər saniyə mümkündür. Amma əslində çox az fürsətlər var ki, orada sən gələcək həyatın üçün çox vacib insanlarla tanış olmaq imkanı əldə edirsən. Bu forum da biznes və marketinq sahəsində olan şəxslər üçün ölkədəki tək-tük fürsətlərdəndir. Çünki bura sadəcə əlində bakal tutub ora-bura gəzmək platforması deyil, peşəkarların ehtirasla bilik və təcrübəsini paylaşdığı məkandır. Ona görə də inanıram ki, burada insanlar bir-birilərinin ideyalarını dinləyib daha möhkəm əlaqələr qura biləcəklər.

4) Onlarla potensiallı gənc Marketinq sferasında karyera qurmayacaq
Bu yaxınlarda ACCA hegomonluğu yazımda gənclərin maliyyə və mühasibatlıq sahəsinə ‘yönəldilməyi’ ilə bağlı qeydlər etmişdim. Təhsildən şikayət etməyə haqqımız var. Belə bir mühitdə gənclərə seçim imkanları vermək və belə forumlar vasitəsilə marketinq sahəsinə maraq oyatmaq çox yaxşıdır və şikayətlərdən daha vacibdir. Marketinqə 10 il sonra da reklam kimi baxan insanlar olacaq. Amma bu forum vasitəsilə 10-larla istedadlı gənc qərar verəcək ki, marketinq sahəsində karyera qursun və özünü inkişaf etdirsin. 10 il sonra isə bu gənclər həm bizə, həm də hələ reklam və marketinqin fərqini seçə bilməyənlərə xərüqələr göstərəcəklər.

5) Nəhayət bu forum olmasa paylaşmaq üçün növbəti fürsəti gözləmək lazım olacaq
Mən özüm birinci forumda iştirak edə bilməmişdim. İkinci foruma iştirakçı kimi qoşulmuşdum. Üçüncü forumda isə spiker kimi iştirak edəcəm. Diqqət sual! Növbəti forumda mən hansı rolda olacağam?! 🙂 Zarafat bir qırağa, təşkilatçılara bu forumda mənə çıxış etməyə imkan yaratdıqları üçün təşəkkürlər. Proqrama əsasən mən marketinq strategiyaları panelində olacağam. Strategiyanın yeddi elementi üzrə maraqlı tezislər səsləndirməyə çalışacağam. Forumdakı tezislərim ilə bağlı bir neçə silsilə yazını yaxın günlərdə daha geniş təqdim etməyi planlaşdırıram. Ümumilikdə forumdan ən böyük gözləntilərim digərlərinin paylaşacağı məqamlar olacaq. İnanıram ki, hər bir spikerin və iştirakçının da əsas iştirak motivasiyalarından biri də budur.

Məqsədim bu forumu müqəddəsləşdirmək deyil. Onsuz da bu barədə çox yazılır, mən də qısaca fikirlərimi yazdım ki, bütün bu cür fəaliyyətlərin qədrini bilək. Nədəsə, necəsə yardımımız ola bilərsə əsirgəmiyək.

Alət çubuğuna keç