Yaşıl düşünmək sadəcə trendirmi?

ilham ali yusif

Hərdən biraz kənara çəkilib Azərbaycan biznes mühiti haqqında düşünəndə, ən azından özünün belə etdiyin hərəkətlərə fikir verəndə əksər hallarda xırda məsələlərin içində ilişib qaldığını görürsən. Təxminən, filan mağazaya getdim bəs satıcı mənə elə baxdı, restoranda yeməyin duzu çatışmırdı və s. Düzdür ümumi götürdükdə bunların hamısı bütöv olaraq biznes mühitini formalaşdırır, amma son zamanlar maksimum çalışıram öz şəxsi həyatımda belə bu məsələlərin içində itib, batmayım. Hətta məsələlərə maksimum satira ilə yanaşıb, içimdə olan mənfi enerjini da pozitivə çevirə bilirəm. Əslində isə Azərbaycan biznes mühitinə bir çox qlobal trendlər çox gec gəlib çatır. Hansı ki, bu trendlər haqqında bizim daha çox düşünməyimiz lazımdır.

Aktiv şəkildə yazılan bloqlar, kitablar, keçirilən tədbirlər, konfranslar Azərbaycan biznesində tətbiq edilməli qlobal trendləri azdan-çoxdan əhatələyir. Amma nədənsə ətraf mühitin mühafizəsi və yaşıl düşüncədən sanki uzaq qaçırıq. British Council-da gördüyüm daimi işimlə yanaşı ətraf mühitinin mühafizəsi koordinatorluğu da son bir neçə aydır ki üzərimdədir. Bununla bağlı mütəmadi yeniliklərlə maraqlanıram. Eyni zamanda bu fəaliyyətin vacibliyi haqqında daha çox düşünürəm. İstərdim ki, bununla bağlı bəzi fikirlərimi sizlərlə də paylaşım:

  1. Bu sadəcə qənaət deyil – Yaşıl düşüncə istifadəni azalt, təkrar istifadə et və ya tullantıdan yararlan prinsipi ilə işləyir. Ümumi desək tükənən və istifadəsi ətraf mühitə ziyan vuran istənilən bir şeyin istifadəsində yuxarıdakı prinsipi işlətmək tövsiyyə olunur. Qlobal brendlər artıq bir neçə ildir ki, bu yanaşmanı biznes gündəliklərinə daxil ediblər. Məsələn, McDonald’s iddia edir ki, onun tualetlərdə quraşdırdığı susuz unitazların hər biri ilə 10 000 litr suyun axıdılmasının qarşısını alır. Ümumilikdə isə Birləşmiş Krallıqda üzrə 1000-dən artıq restoranlarında onlar ilə 200 milyon suya qənaət etmiş olurlar. Bəli, böyük və qlobal brendlər üçün bunlar əhəmiyyətli dərəcədə hiss olunan qənaətlərdir. Amma fəlsəfə sadəcə olaraq qənaət edib qabağa düşmək prinsipi ilə işləmir. Şirkətlərin cəmiyyətə mesajı sırf tükənən resurslara həssas münasibətləridir. Hətta kiçik bir şirkətdə bu cür qənaətin astarı üzündən baha gələ bilər. Ancaq şirkət böyüdükcə əlbəttə ki, bu özünü xərclərə qənaətdə də göstərəcək.
  2. İşçinin həyatı sadəcə iş yeri ilə bağlı deyil – Şirkət bu siyasətini nə qədər səmimi aparsa, işçidə bu davranışa inam artacaq və bu onun həyat tərzinə çeviriləcək. Bu sahədə gözü açılan insan istər-istəməz işdən kənar həyatında da davranışlarını davam etdirəcək. Eynilə evdə, küçədə, istirahətdə maksimum diqqətli olacaq. Məsələn bir çox yerlərdə təkrar istehsal üçün istifadə edilə biləcək və ya bilinməyəcək əşya və zibillərin atılması tövsiyyə edilən ayrı-ayrı zibil qutuları var. Əvvəllər bu işə şəxsən elə əhəmiyyət verməzdim. Amma son zamanlar özüm bu qaydanı qorumağa çalışıram və həvəs üçün zibil qutularının içinə də baxıb insanların bu qaydalara əməl edib-etmədiklərini belə desək ‘yoxlayıram’. Əslində bu çox xırda bir nümunədir. Britaniya təşkilatında çalışdığım üçün demirəm. Amma yaşıl düşüncəni aktual edən bir çox qərb şirkətləri bu kimi qlobal trendlərdə öz əməkdaşlarının düşüncəsinə təsir edə bilirlər. Elə mənə də. Məsələn, oteldə əgər 2 gün qalıramsa, dəsmalları da 2 gün istifadə edirəm. Qısa məsafələrə maşınla yox, piyada getməyə üstünlük verirəm.
  3. Hər bir brend öz müştəriləri üçün də bir nümunədir – Bu gün bir çox brendlər böyük həvəslə öz yaşıl siyasətlərindən danışırlar. Azərbaycanda tam effektiv görsənməsə də, yaşıl yanaşmanın qərbdə brendlər tərəfindən çox uğurla istifadə edildiyini göstərə bilərik. Yuxarıda da dediyimiz kimi məsələ sadəcə hansısa resurslara qənaət etmək deyil. Vacib olan mümkün qədər az istifadə etməkdir. Təəssüf ki, biz ölkəmizdəki gəncləri bir çox qlobal trendləri susqun yaşadığını görürük. Əlbəttə ətraf mühitin mühafizəsi yeni IPhone telefonu deyil ki, onunla bağlı çox danışılsın, çox müzakirə edilsin. Qlobal brendləri hazırda ən çox narahat edən öz müştərilərinin aldıqları, istifadə etdikləri məhsul və xidmətlərdə pul dəyərinin deyil, bir çox dəyərləri axtarmasıdır. Məsələn, avtomobil alarkən onun nə qədər az benzin sərf etməsi və ətraf mühitə nə qədər az ziyan vurmasından tutmuş, sevimli muğənnilərinin öz konsertində ətraf mühitin mühafizəsinə çağırış edib-etməməsinə qədər. Razıyam, bəzi vaxtlarda bu sadəcə trendi izləməkdir. Yəni gənclər trendləri aktiv izlədiklərini göstərirlər. Amma şirkət trendsevərləri bu məqsədlər üçün istifadə edirsə bunu şəxsən mən qəbahətli saymıram.

Əlbəttə, şirkətlər, fərdi şəxslər, brendlər bunu göstəri üçün edə bilərlər. Lap elə qənaət üçün də. Amma oturub fikirləşdikdə bu trendin hətta şirkətlər, hökumətlər tərəfindən inkişaf etdirilməməsi belə bizə tükənən resurslara biganə yanaşmağımıza icazə vermir. Biomüxtəliflik, təmiz hava, su, normal temperatur bunların hamısı insanın rahatlığı üçündür. Ona görə də ağlı olan istənilən insan təbiətin qorunub saxlanılmasında maraqlı olmalıdır.

Düşünürəm ki, yerli şirkətlərimiz öz strategiyalarına yaşıl düşüncəni mütləq salmalıdırlar. Məsələ, sadəcə zibili ayrı-ayrı qablara atmaqdan getmir. İstehsal prosesində, məhsulun istifadəsində, xidmət sahələrində innovativ düşüncəli insanlarla ətraf mühitə daha az ziyanımız dəyəcək.

 

Kaş bütün günah neftdə olardı

Kaş bütün günah neftdə olardı

Çox pis hissdir. İllərdir, bəlkə də aylardır biznesinin bütün xırda detallarını öyrəndiyin şirkətin biznes və marketinq kommunikasiyaları üçün çalışırsan və şirkətin ayağı büdrəyən kimi ən birinci məhz sənin pulunu kəsir. Pulu kəsmək bəlkə yumşaqdır, çox rahat əməkdaşlığın dayandığını bildirir. Bu reklam və marketinq kommunikasiyalarını təqdim edən istənilən bir şirkət üçün tək pul itkisi deyil, həm də bu brendlə bağlı ruh itkisidir. ‘Outsource’ olanda nə olar, məgər reklam şirkəti işini gördüyü brendin uğurları üçün çalışmırmı?

Namiq bəyin Reklamın optimallaşdırılması yazında  baxıram ki, mənim də adım yazılıb. Müəllimin qətiyyən sözünü yerdə qoya bilmərəm. Cavabım elə bu yazı olacaq. Mən reklamçı olmadığımdan və konkret olaraq reklam şirkətində işləmədəyimdən bu məsələyə sadəcə reklam tərəfdən baxmayacağam. Daha çox hazırki vəziyyəti qiymətləndirəcəyəm və haqqında düşünülməli olan bir neçə məsələdən söz açacağam.

Nə düz başa vermir?

Hazırki vəziyyəti başa düşmək elə çətin deyil. Narxozu qurtarmadan belə başa düşmək olur ki, neft qiymətləri və digər siyasi faktorlar öz yerində, amma bizdə əsas problemlərdən biri də həmişə danışdığımız korporativ mühitin yox, məhz bazar mühitinin ölkənin ən böyük brendlərində də tuğyan etməsidir. 20 nəfər işçisi olan kiçik bir şirkətdə əgər illik fəaliyyət planı, marketinq büdcəsi, fərqli məhsullar və xidmətlər üçün marketinq planlar və çox yox, sadəcə 2-3 səhifəlik marketinq strategiyası yoxdursa neftin qiymətinin oynaması bəhanədir. Aydındır ki, hədəfsiz şirkətlərdə planlar tez-tez dəyişir. Hələ mən İnsan Resursları ilə bağlı vəziyyəti demirəm. Bu o deməkdir ki, çox adam öz yerində deyil və əgər yaxın zamanlarda bazara biznes təfəkkürlü daha çox insan daxil olacaqsa hələ çox adam öz uğursuzluğunu neftin üstünə atacaq. Mən neft və siyasi faktorları istisna etmirəm. Amma daxildə həll edilə bilinən məsələləri həll etmək əvəzinə xarici faktorların üstünə şər atmaq soyuqqanlı uğursuzluğu qucaqlayıb kondisionerli otaqda yuxuya getmək kimi bir şeydir.

Biznes biliyi vs. duyumu

Məsələ odur ki, biznes biliyi də heç də hər şeyi həll etmir. Narxozu qurtaran hamıya iqtisadçı deyillər. Orta və yuxarı yaşlı insanlar da inanır ki, biz, bütün Narxoz məzunları çox istedadlı iqtisadçılarıq. Nəticə göz qabağındadır 😉 Eynilə, xaricdə oxuyub gəlmək və ya bütün günü jurnallar oxumaq, bizim kimi bloq yazmaq zaman göstərir ki, biznes duyumu olmadan elə də faydalı deyil. Bütün bu bilikləri almaqdan məhrum olan çoxsaylı milyoner insanlar var. Ən azından hesabı gözəl bilirlər. Düzdür azad rəqabət mühitində bu insanlara milyonları artırmaq çətin olur. Biz vacib olan biznes və idarəetmə biliklərini istisna etmirik, amma rəqiblərin üstün və zəif tərəflərini başa düşüb təhlil etmək, ona əks tədbirlər hazırlayıb düzgün tətbiq etmək, müştərilərin ehtiyaclarını başa düşüb onlara uyğunlaşmaq, 1 il sonranın trendlərini öncədən görə bilmək, işin pis vaxtında belə onun hara və necə getdiyini hiss etmək istedaddır deyib boynumuzdan atmayaq. Bu cür xüsusiyyətlərə malik olmaq əla biznes duyumlu olmaq deməkdir.

İndi deyin görüm bu insanlar reklamı neynirlər?

Bir tərəfdən deyirik ki, biznes bilikləri üzərində formalaşan biznes təfəkkürü lazımdır, digər tərəfdən deyirik ki, bundan əlavə biznes duyumu da vacibdir. Sözümüzdən elə çıxır ki, bizdə bunlar elə çox yayılmayıb. Bəs yaxşı bu tip insanlar indiki böhran vəziyyətində reklamı neynirlər? Qəpiyi manatın üstünə qoyub özlərinin sabit xərclərini ödəyirlər də. Amma indi növbə çatır reklam şirkətlərinə ki, onlar artıq reklam və kommunikasiyanın vacibliyini, hətta böhran dövrlərində xilasedici rolunu bizneslərə çatdırsın. Biznes mühitini maarifləndirməkdən çəkinmək lazım deyil. Təbii, başa ağıl qoymaq kimi deyil, sadəcə düşündürməklə. Milli Marketinq Forumu kimi bizə hələ daha bir neçə platforma lazımdır ki, ayağı büdrəyən yüzlərlə sahibkar gəlib buradan fayda əldə etsin. Bu əslində əsas çıxış yollarından biridir. Bundan əlavə reklam şirkətlər gərək özləri öz işlərini optimallaşdırsınlar. Bəzi şirkətlərin etdiyi kimi dizayn və çap lazımdırsa xaricdə edilsin, böyük təntənli ofislər deyil, daha mobil ofislərə sahib olsunlar. Həmçinin gərək ‘otkat’ mədəniyyətinin mədəniyyətsizlik olduğu da sifarişçilərə çatdırılsın. Sirr deyil ki, şirkətlərin bəzən orta menecerləri onun xərclərinin 5-10 %-ni ‘otkat’ ilə ciblərinə qoyurlar. Ən vacibi gərək hər iki tərəf başa düşsün ki, əməkdaşlığı birdən kəsib atmaq düzgün deyil. Ola bilər ki, köhnə reklam materiallarına güvənib 1-2 nəfəri də şirkəti götürüb ‘mən özüm dizaynımı filan edəcəyəm’ demək olar. Reklam şirkəti də sonunda bir biznesdir və biznes təfəkkürünü işə salıb müştəri üçün daha optimal həllər təklif etməlidir və qiymətdə yumşaq olmalıdır. İnanıram ki, peşəkar reklam şirkətlərimiz bu prinsipləri tətbiq etməklə özləri və müştərilərini də büdrəmətə qoymurlar.

Sabah olmayacaq

Sabah olacaq, sadəcə sabah bəzi bizneslər, brendlər olmayacaq. Güclü brendlər daha da güclənəcək və gələcəkdə böyük olmaq arzusu ilə yeni brendlər ortaya çıxacaq. Hansısa sahibkarın işinə qarışmaq ki, reklam verməsən biznesin öləcək inanmıram ki elə böyük effekt versin. Ən azından o özü gecə rahat yatmaq istəyir ki, daha az maliyyə öhdəliyi olsun. Pis olan odur ki, satışlar düşəndə isə gec olur. Sənaye sahəsindən asılı olaraq müxtəlif innovasiyaların tətbiq edilməsi mümkündür ki, birisigünə də çıxasan. Təşviş onsuzda olacaq, əsas odur ki, vəziyyət düzgün təhlil edilsin, sənayedaxili rəqiblərin vəziyyəti və üstünlük və zəif tərəfləri müəyyən edilsin, işçilərlə səmimi olunsun və lazımdırsa bir neçə ay mənfəətdən imtina edilsin. O zaman işin effektliyi üçün reklam da sifariş ediləcək, CRM proqramı da tətbiq ediləcək, işçiyə ödənişli məzuniyyət də veriləcək. Buradan da görürük ki, qara gününə pul saxlayan adamlar bizdən həmişə qabaqda olacaqlar. 🙂

Milli Marketinq Forumunda mesajlarımdan biri biznesin optimallaşdırılması ilə bağlı idi. Son 10 il ərzində baxsaq yüzlərlə şirkət açılıb və brendini tanıda bilib. Aydındır ki, buna tək keyfiyyətli məhsul və xidmətləri ilə deyil həmçinin marketinq kommunikasiyaları ilə də nail olub. Bir xeyli innovativ həllər tətbiq edilib. Sadəcə elə onlayn xidmətlər və ödənişləri götürsək rahatca görürük ki, bu sahəyə qoyulan investisiya nə qədər prosesləri mərkəzləşdirir, insan rolunu minimuma endirir və vaxta qənaət edir. İndi deyilənlərə görə hər mənada durğunluqdur, amma ən azından çoxluğun yenidən dirçəlməsi üçün gərək sabahın olacağına inanıb onun uğrunda çalışmaqdır.

Təhsildən şikayətlərimizi azalda biləcək dərmanın adı gərək ki marketinq olmalı

Fürsət düşən kimi təhsilin səviyyəsindən hamımız şikayət edirik. Amma görünən odur ki, hələ yaxın illərdə bu şikayətlərimizin sayı daha da çoxalacaq. Marketinq yönümlü sahibkarlar və rəhbərlərin sayı artarsa bu şikayətlərin sayının nisbətən azalması isə mümkündür. Amma görünən odur bəzi özəl təhsil müəssisələrinin və mərkəzlərinin rəhbərləri istisna olmaqla təhsil işi ilə məşğul olan şəxslər ola bilsin sovet streotipləri ilə təhsilin biznesə çevrilməsinin əleyhinədirlər, amma paralel olaraq da təhsilin bazara çevrilməsinə yumşaq desək ‘göz yumurlar’. Marketinqi ancaq reklam filan sayan rəhbərlərin isə çoxu güclərini verirlər Facebook-a. Biznes sözündən qorxmayan, onu ənənəvi alver ilə səhv salmayan və əsas olaraq marketinqi biznesin özəyi sayan insanların olması ölkəmizdə az sayda da olsa təhsil brendləri yarada bilib. Sadəcə adına-sanına görə məşhur brendlər yox, məhz keyfiyyətli işinə görə və uğurlu nəticələrinə görə fərqlənən və keyfiyyətli təhsil deyərkən yada düşən brendlər. Burada qısaca olaraq marketinqin bir neçə komponenti üzrə Azərbaycan təhsilinin təhlilini verəcəyik. Düşünürəm ki, bu fikirlər hər birimizə ölkədə təhsilin aşağı olmasından şikayətlənmək yerinə, konkret addımlar atmağımıza təkan verə bilər.

 

Təhsil xidməti və məhsulunun yaradılması

İlk öncə təhsil xidməti və məhsullarının yaradılmasına toxunaq. Özümüz də daxil olmaqla ətrafımızdakı əksər insanlar öz təhsil istiqaməti üzrə işləmirlər. Səbəbi çoxumuza məlumdur. Təhsil alarkən ixtisasın keyfiyyətli tədris olunmaması və ya ixtisasın biznes mühitinə uyğunlaşmaması. İnsanların istəyi nədir?! Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyi və Təhsil Nazirliyi müasir bazarı düzgün qiymətləndirərək həm ali, həm də peşə təhsili üzrə lazımi kadr ehtiyaclarını müəyyən etsin. Bundan sonra isə universitetlər həmin peşə üçün lazımi nəzəri və təcrübəyə əsaslanan ixtisasın dərs vəsaitlərini hazırlasın, təlimçilərini yetişdirsin. Proses olaraq bu qədəe sadə, amma iş həcmi olaraq çox. Amma bu işə rəngi qatan məhz marketinq elmi ola bilər. Bazar ehtiyaclarının düzgün mənimsənilməsi, yeni məhsulun formalaşdırılması və bu prosesdə müştərini önə qoyub maksimum uyğum məhsul və xidməti yaratmağı bazar yox, marketinq təfəkkürü ilə reallaşdırmaq mümkündür.

Təlim mərkəzləri və kursları isə açılar-açılmaz təhsil ilə bağlı ‘xodovoy’ hansı kurslar var yazır ki, təklif edirik. Mən heç bu istiqamətdə bazar araşdırmasına toxunmuram. Amma bu kursların əksər hallarda təqdim edəcəkləri məhsulun tərkib hissəsi olan nə tədris materialı, nə də təlimçisi olur. Çünki elə sahələr var ki, Azərbaycanda bu üzrə məhdud sayda mütəxəssis var. Düzdür iş başladıqca gedir, amma həqiqət odur ki, uğurlu satış olan kimi tələm-tələsik kimsə tapılır ki, bu ‘xidməti’ təqdim etsin. Bu da daha çox marketinq və məhsul konsepsiyası yox, satış konsepsiyası olur.

 

Təhsil sahəsində texnoloji innovasiyalar

İnnovativ yanaşma sadəcə kompüter laboratoriyası yaratmaq və onun da qapısını bağlı saxlamaq deyil. Menecment və marketinq elmlərinin inkişafı tədris prosesinə yeni yanaşmalarla baxmağa imkan verir. Şagirdlərin e-maili, onlayn şəbəkələşməsi, onlayn proqramlardan yararlanmaqdan az sayda məktəblər və universitetlər istifadə edir. Təlim mərkəzləri isə kütləvi şəkildə vebinarlar keçmirlər ki ‘bazar’ yoxdur. Görünən odur ki, uşaqlı-gəncli mobil texnologiyadan və kompüterdən oyun oynamaq, şəkil layk etmək və çatlaşmaq üçün istifadə edilir. Təhsil Nazirliyinin məktəblilər üçün onlayn dərsliklər hazırladığını eşitmişdim. Çox gözəl təşəbbüsdür. Amma ümumilikdə şagird və tələbələrin texnologiyadan səmərəli istifadəsini maarifləndirilməsini aparmaq lazımdır. Digər bir məsələ kimi şagird-tələbə – təhsil müəssisəsi – müəllim və akademik heyət arasında ünsiyyətin qurulması və daha sürətli məlumat axını üçün nədən daxili CRM sisteminə ümumiyyətcə marağın olmamasıdır. İstənilən innovasiyanın tətbiqinin uğuru isə bazarı araşdırmaq və düzgün qiymətləndirmə ilə bazar ehtiyaclarını müəyyən etmək və kütləvi və qruplaşmış istehlakçıların onu rahat şəkildə istifadəsinə nail olmaqdan ibarətdir. Yoxsa bu ‘yenilik’ vaxt və zaman itkisi olacaq və istehlakçılarda gələcək analoji ayihələrə inamı azaldacaq.

 

Marketinq elə Facebook-da reklam deyil ki?!

Marketinqi reklamla səhv salan, bu azmış kimi reklam üçün də sadəcə Facebook-u platforma seçən təhsil müəssisələri və kompleksləri bu gün sadəcə keyfiyyətsizlik fonunda biraz üstün keyfiyyəti ilə bazar payı qazanırlar. Amma bu indi işləyir və hələ bilmək olmaz 2-3 ilə nə dərəcədə effektiv olacaq. Britaniya universitetlərindən biri Azərbaycan Tibb Universitetində birgə olaraq təqdim edəcəkləri bir ixtisas üzrə əməkdaşlıq qurmuş və bu ixtisasın tədrisi üçün lazım olan bütün avadanlıqlarla laboratoriyanı təmin etmişdir. Amma universitet tərəfindən ikili diplom verən bu unikal proqramın heç demək olar ki, Facebook-da belə reklamı aparılmamışdır. Yerli təhsil sərgiləri, arada TV-də və abituriyent jurnalından başqa əksər universitetlərin reklamını harada görürük?! Bu da nə reklam? Bina şəkli, ixtisas siyahısı və telefonlar. Bəs brend mesajı. Bu universitet tələbənin həyatını hara dəyişəcək? Niyə görə tələbə xaricdə yox, məhz bu universitetdə təhsil almalıdır? Bunları görmürük. Səbəb isə yenə strateji idarəetmə və marketinqə söykənir. Dil kursları və təlim mərkəzləri də bu yolla gedirlər. Az sayda təhsil şirkəti var ki, reklamın bütün növlərindən səmərəli istifadə edir və brend kommunikasiyası effektiv nəticələr verir. Bu arada ölkəmizdə böyük universitetlərin balaca kurslardan öyrənməli çox məsələsi var.

 

Təhsilin PR-ı

Təhsilin PR-na isə bizim ölkə olaraq daha geniş ehtiyacımız var. Təhsilin həyatı və cəmiyyəti müsbətə dəyişəcəyinə inamı artırmaq üçün media və təhsil PR-çılarının üstünə böyük iş düşür. Hansısa bir ölkədə sel-leysan yağışlarını insanların beyninə yeritmək və ‘bizdə olsa nə edərik’ qorxusu altında manipulativ yanaşma edən mediada müxtəlif yaş kateqoriyalarına yönəli təhsil-karyera-cəmiyyət-inkişaf təbliğatını aparmaq lazımdır. Söhbət ‘təhsil vacibdir və oxuyun’ mesajından getsəydi nə var idi ki, daha dərin səviyyədə uğur hekayələri paylaşmaq, ixtisas seçimi, məktəblinin və tələbənin həyat tərzi, oxumalı kitabları dəbdə saxlamaq kimi məsələləri təbliğ etmək daha məqsədəuyğundur. Deyə bilərsiz, mediada belə yazıların hər birinə rast gəlirik. Amma məncə məsələ odur ki, bu işi kütləviləşdirmək və yazmaqla kifayətlənməyib hazır məhsul və xidmət təklifini şagird, tələbə və ya ömürboyu təhsil alan insanın qabağına qoymaq lazımdır ki qaşıqla, ye. Demək ki, məsələ sadəcə jurnalist fəallığından getmir, təhsil müəssisələrinin düşünülmüş PR fəaliyyətindən gedir ki, bir güllə ilə iki quş vurulsun. Keyfiyyətli təhsil verirsənsə sənə 3 və daha quş vurmaq da savabdır.

 

Müştəri məmnuniyyəti

Biz İqtisad Universitetində oxuyarkən pəncərəyə söykənməyə, qazonun üstünə çıxmağa görə təhlükəsizlik xidmətinin əməkdaşları tələbələrin tələbə biletini alıb əvəzində siqaret və ya o vaxt ki pul ilə 10 000 – 20 000 (2 – 4 AZN) istəyirdilər. Bu mənim ‘məmnuniyyətlə’ bağlı yadıma düşən bir misal. Qərəzli deyiləm və universitetdə 6 il ərzində az da hörmət görməmişəm. Amma bizdə nə məktəbdə, nə universistetdə şagirdi və tələbəni məmnum edən sistem görmədim. Söhbət tək şagird və tələbənin özünü ifadə azadlığından və bununla da məmnun olmasından getmir, söhbət sistemin öyrənənlər üçün rahat, qorxusuz, şikayətlərə, təkliflərə və yeniliklərə açıq, mehriban, gülərüz personala sahib olmasından gedir. Axı biz bu dünyaya gülərüz personalı tək şadlıq saraylarında görmək üçün gəlməmişik. Qafqaz Universiteti, Xəzər Universiteti, ADA və bəzi özəl təlim mərkəzləri, dil kursları, xaricdə təhsil şirkətləri tələbələrin üzünə gülməklə sistem gücünü itirmirlər. Əksinə daha da gözəl öyrənmə mühiti yaratmış olur. Bilirəm, bunu çoxumuz bilirik, amma bunu dəyişmək üçün çox az iş görürük. Azərbaycan Turizm İnstitutunda 2 ilə yaxın dərs demək imkanım olmuşdu. Xatirimdə daha çox qeyri-məmnun etdiyim tələbələr çox qalıb, nəinki daha çox sayda məmnun olmuş tələbələr 😉

 

İnsafən deyək ki, sovet dövründən təhsil sahəsində çalışan və xüsusi biznes və marketinq təhsili almayan məktəb direktorları, universistetlərdə rektor, prorektorlar, təlim mərkəzlərinin sahibləri var ki, onlar yuxarıda sadaladığımız məsələləri iş prosesində tətbiq edir və öz təhsil müəssisələrinə yüksək imic də qazandırırlar. Bu da onu göstərir ki, ətraf mühiti düzgün qiymətləndirən bacarıqlı rəhbər ‘marketoloq’ olmadan belə vacib fəaliyyətləri həyata keçirir. Amma ki, ölkəmizdə uğurların kütləviləşməsi üçün təhsil marketinqinə karyeralarının ən azı bir neçə ilini həsr edə biləcək insanlara çox ehtiyac var.

Alət çubuğuna keç