İstidə 700 bal toplayanlar və alimlər

10 il öncə 700 bal toplayan tək-tük abituriyent olardı. Ümumiyyətcə 650 balı daha az şəxs keçərdi. İndi bu proporsiyada müəyyən artım var. Amma bu yazıda qətiyyən bu balı toplayanlar haqqında yazmaq fikrim yoxdur. Demək istədiyim isti havada imtahanın keçirilmə praktikası və alimlərimizin bu məsələ daxil bir çox aktual məsələlər üzrə fikir sahibi olmamaları ilə bağlıdır.

Bu yaxınlarda İngiltərədə alimlər istilərdə imtahan nəticələrinin daha az olmasını fikrini irəli sürmüşdülər. İsti havalar performansa mənfi təsir edir. Bizdə də qəbul imtahanları yayın cırcırama vaxtında keçirilir. İndi yaxşıdır ki, ali məktəblərə qəbul imtahanları 2 dəfə keçirilir və biri yaza düşür. Həm də bir neçə ildir regionlarda da imtahanlar keçirilir. Amma elə şəhər və rayon var ki, eyni gündə digər rayon ilə 10 dərəcəyə qədər temperatur fərqi olar. Məsələn, eyni gündə imtahan Bakı, Naxçıvan, Gəncə, Sumqayıt, Mingəçevir, Şəki, Ağcabədi, Göyçay, Şirvan, Lənkəran və Quba  şəhər və rayonlarında keçirilərsə, Quba ilə Şirvandakı hava eyni ola bilərmi? Həm də görəsən iyulun ortasında imtahan keçirilən bütün binalarda kondisioner varmı. Hamısının şəraiti eynidirmi? Əlbəttə ki, yox. Əgər bal toplamaq 80 % hazırlıqdan, bilikdən asılıdırsa, imtahan şəraiti də azı 20 % nəticəyə təsir edə bilər. Qoy alimlərimiz bunu araşdırsın. Həm də araşdırsınlar ki, niyə hər 2 nəfərdən biri keçid balını keçə bilmir?

Burada bir sual çıxır. Şəklini şokolad qutularından tanıdığımız bir insan görəsən nə vacib bir mövzunu araşdırdı ki, alim oldu.

Mənə şəxsən tələbə qəbulunda növbəti istiqamətlər üzrə milli araşdırmalar çox maraqlı olardı:

1) 200 bal toplaya bilməyənlərin profili
2) 18 yaşında orta məktəbi bitirənlərin nəticələri
3) 35 dərəcədən yuxarı temperaturda imtahan verənlərin nəticələri
4) 500 balı keçən 500 tələbinin ortaq cəhəti
5) 10-11-ci sinifi pul verib məktəbə getməyənlərin nəticəsi
6) Ancaq pullu və ya pulsuz ixtisas yazanların profili
7) 700 bal toplayanların imtahan verdiyi şəraitlər

Bir-iki nəfərin uğur hekayəsini xəbər saytlarında paylaşmaqla və təhsil prosesinin nəticəsini elmi-araşdırmasız təhlil etməklə minimum bal toplayanların proporsiyasını azalda bilməyəcəyik.

Əvəzində 2 km adı olub mahiyyəti isə 2 metr olan mövzular indi daha vacib bilinir. Əlbəttə, alim olub ortaya müasir dövrün reallıqlarına uyğun heç bir ciddi nəzəriyyə, tətbiqi real olan fikir ortaya qoya bilməyənlər təmtəraqlı müdafiələrində gərək könüllü etiraf edib bu ada layiq olmadıqlarını bildirsinlər. Bəlkə elə bu səmimiyyətlərinə görə xalq onlara daha çox hörmət edər.

İstilərdən söz düşmüşkən şəxsən mən özüm istiyə çox davamlı olsam da, bu günlər maksimum kondisionerdən çox istifadə edirəm. Çünki beyin 23-24 dərəcədə daha soyuq və sakit düşünür.

You will never find time for education – My talk at TEDx IGEC event

IGEC Baku organised TEDx event in Baku on 16 April 2017. I was invited to the event as a speaker. It was such a great chance to give a speech on education in front of young people, as well as the representatives of the business organisations, academic institutions. In my presentation I shared some research findings from my own life and tried to show 7 factors that prevent us to dedicate time for education. Enjoy the video and do not forget to share your thoughts and comments:

 

Bizi çərçivəyə salan təhsil və Kolanın gücü

 

Biz təhsildən, gələcəyin təhsilindən çox danışırıq. Hər bir valideyn öz uşağı üçün, bir çoxlarımız özümüz üçün, menecerlər özləri və işçiləri üçün düzgün və faydalı olan təhsil sistemi ilə bağlı daima axtarışlardayıq. Sözün açığı mən də daima axtarışlardayam, nə gizlədim. İndi o qədər informasiya var ki, insan gərək özünə ən lazımlı və faydalı olanını  müəyyən edə bilsin. Amma adətən kütləvi şəkildə insanlar bunu edə bilmirlər deyə, bu işi məktəblər, universitetlər bizlər üçün görürlər. İndi bu o ayrıca sualdır ki, onlar bunu nə dərəcədə effektiv və səmərəli görürlər.

Demək, dünən Əcəmi metrosunun yaxınlığındakı Nənəmin Təndirindəyəm. Mənim öz nənəmin deyil, əlbəttə ki, adı belədir sadəcə :). Məndən qabaq səhv etmirəmsə fars olan bir neçə turist oradan çörək, qril alırdılar. İçəridə biş-düş edən orta yaşlı xanımlardan daha bir gülüşmələr çıxırdı ki, adam özü də onlara qoşulub gülmək istəyirdi. Bu turistlər gedəndən sonra xanımlardan biri böyük dərdlə o birilərini də dərdə salan sualı verdi. Bunlar burada insanlarla necə danışırlar? Bax dili bilmirlər eləmirlər. Harada qalırlar, özlərinə nəsə lazımdırsa onu necə başa salırlar və s.  Hər halda az öncə təndirin satıcısı əl qol ilə ödənişin 15 manat olduğunu başa sala bilmişdi. O biri xanımlar da bu sual haqqında düşünərkən, biri elə həvəslə dedi ki, mən onun beyaq danışdıqlarından bir elə kolanı başa düşdüm.

Dostlar, sizə təəccüblü gələ bilər. Ancaq bizim aldığımız təhsil bəzən o qədər limitli və ya çərçivəli olur ki, alternativlər haqqında düşünmək ağlımıza belə gəlmir. O xanımlar çox dadlı çörək, peraşki, qutab bişirirlər. Əminəm ki, azı 9 il də məktəbdə də oxuyublar. Ancaq biri sual verəndə ki, bəs bunlar burada necə gəzib-dolaşır, hamısı bunun dərdini çəkməyə başlamışdı. Avtomatik cavab belə gəlmədi ki, bəlkə bunlar İngilis dilində ünsiyyət qururlar. Aldığımız təhsil bizi bir çox biliklərlə və məlumatlarla yükləsə də bizə çox zaman lazım olanı verə bilmir. Həyatda bizə lazım olanı əhatə edə bilmir. Ona görə də biz iş seçəndə, insanları qiymətləndirəndə, qlobal düşünmək istəyəndə, insanlarla ünsiyyətdə, gördüyümüz işdə yaradıcı olmaq lazım gəldikdə donub qalırıq və ya mentalitet və sterotipləri bəhanə gətiririk. Əgər bunu sizin üçün müəllimlər etmirsə, özünüz edin. Yeniliklərə açıq olun. Fərq etmir, siz hansı peşədəsiniz. Xadimə və ya menecersiniz. Bilirəm ki, deyəcəksiniz xadimənin min-bir dərdi var. Amma inanın ki, o da biraz düşünüb öz işinə rahatlıq gətirə bilər. İstifadə etdiyi təmizlik ləvazimatlarını adını bilməyən, daha doğrusu öyrənmək istəməyən xadimələr tanıyıram.

Yuxarıda fikir verdinizsə xanımların başa düşdüyü sadəcə kola idi. Elə bu hadisədən bir qədər öncə bərbərxanada ustalar da koladan danışırdılar. O məşhur söhbəti. Biri uzun müddət itir, sonra girib böyük kola dispensirini təmizləyəndə, baxırlar ki, sümükləri əriyib paltarları qalıb. Xalq da uzun müddət bu kolanı içibmiş. Ustalar amma elə həmin günü də kola içmişdilər. Söhbət də elə oradan yadlarına düşmüşdü. Hərdən fikirləşəndə ki, kola reklamlara niyə bu qədər xərcləyir, niyə az qalsın ucqar kəndlərdə belə xırda mağazalara aparıb öz soyuducularını yerləşdirir, buna cavab kimi yüzlərlə belə misallar tapıb çəkmək olar. Kola kimi yüzlərlə anlayış, brend, məlumat var ki, onlar girib bizim beynimizdə dominantlıq edir və bizə alternativlər haqqında düşünməyə imkan vermirlər. Bu qısa yazıdan gəldiyimiz nəticə isə odur ki, əslində təhsildə də lazımlı və faydalı bilik və məlumatları biz insanların beynində çox rahat yerləşdirə bilərik. Sadəcə bunu düzgün kommunikasiyası lazımdır.

TED-dəki çıxışımda nədən danışacağam?

Cəmi 2 gün sonra, 16 aprel 2017-ci il tarixində IGEC şirkətinin təşkilatçılığı ilə Bakıda, Marriott oteldə TED sayağı bir tədbirdə iştirak edirik. Bu mənim TED-də spiker kimi ilk iştirakım olacaq. Nədən danışacağam? Təhsildən. Daha ətraflı az sonra. Əslində, bu yazını başlaya bilərdim ki, bəs 10-15 il öncə, biz tələbə olanda o yox idi, bu yox idi. Belə imkanlar çox az idi. Amma yazmıram ki, çünki keçmiş keçmişdə qalıb. Maksimum gələcək haqqında düşünməliyik. Yaşımız 40 olsa belə fikrimiz keçmişdə buraxılmış səhvlərdə deyil, gələcək imkanlarda olmalıdır. Bunun üçün isə bizə davamlı öyrənmək lazımdır. Ancaq ən böyük problemimiz məhz öyrənməyə, təhsilə vaxt tapa bilməməyimizdir. Davamlı öyrənmək mənim həyat prinsipimdir. Mən bu cür yaşamağı üstün tuturam. Təhsildən danışacam deyərkən də, davamlı öyrənməyə, ümumiyyətcə təhsilə, yenilikləri əldə etməyə vaxt tapmaqdan danışacağam.

Biz lazım olan şeyə mütləq vaxt tapırıq. Hər halda ən sadə, yemək yeməyə ki vaxtımız var. Əslində vaxtımız çatmayan məsələlərdə problem vaxt ilə bağlı deyil. Necə deyərlər, vaxt elə bir məfhumdur ki, hamıya bərabər verilib. Hamının bərabər 24 saatı var. Çıxışımda həyatımla bağlı apardığım maraqlı statistik müşahidələri də iştirakçılarla bölüşəcəyəm. Uzun tarixçəsi olan bir hadisədir, ancaq bütün bu illər ərzində bunu etməyə qətiyyən peşman deyiləm. Əksinə bu cür yanaşma hər il mənim daha düşüncəli olmağıma kömək edib. Və qərara gəlmişəm ki, əslində bizim təhsilə vaxt tapa bilməməyimiz.. Yox! Qoy, bu qalsın artıq təqdimata.

Dostlar, həmişə bu cür tədbirlər haqqında maksimum bloqumuzda yazıb onların necə vacib olduğunu qeyd edirəm. Əminəm ki, siz də fürsət düşdükcə belə tədbirlərə qatılırsınız. İnanın ki, belə tədbirlərdən hətta narazı qalıb çıxsanız belə, onlar sizin həyatınızı müsbətə dəyişir. Bazar günü olacaq TED tədbirinə mənimlə yanaşı Azərbaycanda kifayət qədər uğur əldə etmiş 7 spiker də olacaq. İnanıram ki, bu tədbirdən maksimum fayda əldə edəcəksiniz. Görüşənədək!

Alət çubuğuna keç