Hansı işin dalınca düşüb gedim?

ilham ali yusif

2016-cı il son 10 il üzrə ölkəmizdə biznes dünyası üçün çox ağır keçdi. Xüsusən də əmək bazarında bunu hiss etmək oldu. İş yerləri bağlandı deyə, xaricdə oxuyub gəlmiş bəzi gənclər, elə özümüzdə də azdan-çoxdan oxuyanlarımız iş tapmaqda çətinlik çəkdi deyə bir çox insan gələcək karyerası haqqında ciddi-ciddi düşünməyə başladı. Mən bu yazımda içi özümqarışıq hamımıza yaxın 5-10 il üçün Azərbaycan reallıqları ilə karyera perspektivlər haqqında bəzi fikirlərimi paylaşıram.

Əvvəla onu deyim ki, bizdə məlumat qıtlığı və statistik məlumatların reallıqdan uzaq olması fikirlərimizə elmi-nəzəri dəstəyi qatmağa mane olur. Ona görə bu yazımız daha çox müşahidələrimiz, HR-larla və biznes sahəsində olan şəxslərlə söhbətlərimiz, iş elanları saytlarını gündəlik ziyarətlərimiz və xarici iqtisadi və innovativ trendləri izləməyimiz faktorlarına əsaslanır. Beləliklə, bu yazıda 3 əsas məqama toxunuruq:

1) İxtisaslaşma – Azərbaycanda öz işini gözəl bilən ciddi kadr qıtlığı var. Çünki ölkədə geniş miqyaslı bizneslər çox azdır. Həm də təhsil sistemində problemlər var. İndiki vəziyyət göstərir ki, bu hələ çox davam edəcək. Yaxşı karyera imkanı verən iş yeri azdır deyə gəncləri də ixtisaslaşmağa həvəsləndirmək çox çətindir. Amma çıxış yollarından biri budur. Hamı biznesmen olmayacaq. Bunu qəbul edib öz sahənizi seçməli və fikrinizi bu sahəyə yönəltməlisiniz. Özünüzü yaxşı tanımağa çalışın. Son bir neçə ay ərzində etdiklərinizə nəzər yetirin. Sizdən yaxşı işçi, yoxsa menecer çıxar? Yoxsa, siz əziyyət çəkərək öz 3 manatınızı 5 manat edə bilirsiz? Məhz, buna görə özünüzü yaxşı tanımağı tövsiyyə edirəm. Bizdə öz sahəsini yaxşı bilən insan qıtlığı var. Dar ixtisaslaşmada iş tapmaq çətindir deyə, hamı universal olmağa çalışır. Amma təcrübə göstərir ki, bir sahəni yaxşı bilən və fikrini konkret cəmləyən şəxslər istər mühəndis, istər maliyyəçi, istərsə də İT-işnik kimi daha uğurlu olurlar.

2) Öz biznesiniz və start-up-lar – Təlim şirkəti, konsultant, CEO və s. sözlər xüsusən biznes sahəsində olan insanlarda qıcıq yaradır. Mənim sosial mediada müxtəlif peşələrdən olan insanlardan dostlarım var. Amma əlbəttə ən çox məhz biznes və marketinq sahəsindəndir. Ona görə də dostların fəaliyyətini ara-sıra görürəm. Pozitivi, hər şeydən narazı olanı, özündənrazısı, sadəsi, bacarıqlısı, işgüzarı və daha hansıları yoxdu ki onların arasında. Mənim fikrimcə, bizdə hələ çox az start-up var. Sadə desək bizdə öz biznesini qurub onun dalında durmaq istəyən insan çox azdır. İqtisadiyyatı oturuşmuş ölkələrdə Z nəslinin nümayəndələrinin az qala yarısından çox öz gələcək karyerasını ancaq öz biznesini qurmaqda görür. Bizdə isə insanlar başlarını salıb öz işə məşğul olmaq əvəzinə daha çox danışırlar. Konkret iş ilə məşğul olanlar da faydasını görür və şəxsən mənim tanıdığım bəzi yaşı 30-dan az olan insanlar var ki, sosial mediada şəxsi aktivliyi olmadan uğurlu biznes model qurub. Tövsiyyəm ondan ibarətdir ki, yeni biznes üçün düzgün biznes model qurun. İndi İT yönümlü ideyalar üzərindəki bizneslər daha uğurlu olur. Turizmi, maliyyə sektorlarını İT ilə birləşdirib milyonlar qazananlar var. Ona görə də məsələn mobil tətbiq hazırlayıb restoranları müştərilərə təklif edirsinizsə, bunu biznes model halına salın və işinizi sadəcə bu tətbiqin hazırlanması ilə bitmiş saymayın. Fikirləşin ki, fəaliyyətiniz ilə restoranlara, müştərilərə davamlı necə faydalı olacaqsınız. Yoxsa texniki biliklər indi çoxunda var və mobil tətbiq hazırlamaq və ya ‘oğurlamaq’ elə çətin deyil. Ümumilikdə isə bu sahə gərək heç kimdə qıcıq yaratmasın. Qlobal gerçəklikdi. Adi hava proqnozunu öyrənmək üçün son illərə qədər axşam saat 9-un yarısını gözləyən insanla, bunu telefonunda dərhal görüb və istənilən məlumata dərhal çıxa bilən insanın düşüncəsində fərq böyükdür.

3) Qlobal düşüncə – Biz yazılarımızda və söhbətlərimizdə daima lokal yox, qlobal səviyyədə düşünməyə dostları təşviq edirik. Baxın, son 3-4 il ərzində ətrafımızdakı nə qədər insan Amerikaya yaşamağa üz tutub. Trampın qəzəbinə tuş gəlməsələr heç inanmıram ki, üzlərini yenidən Azərbaycana çevirsinlər. Ən yaxşı halda bizə kompüterin və ya telefonun ekranından baxıb, hər şey insanın öz əlindədir dahi məsləhətini verəcək. Təbii ki, bu bir zarafatdır. Əsas demək istəyim odur ki, qlobal səviyyədə karyera qurmaq haqqında düşünün. Öz biznesini qurmaq haqqında yuxarıda yazdım, bu biznesi Azərbaycan ilə məhdudlaşdırmayın. Bizim ölkə çox balacadır və ideyanızı, təcrübənizi bu balaca ölkədə itirib batırmayın.

Qısası, çox yazmaq olar. Amma gələcəyimiz haqqında həmişə gərək real düşünək. Unutmayın ixtisaslaşsaz, biri işi gözəl bacarsaz, bunu həm öz biznesinizə çevirə bilər, həm də beynəlxalq səviyyəyə çıxa bilərsiniz.

Turizm sferasında karyera – Perspektivlər üzərindən 5 məsləhət

ilham ali yusifBilmirəm məlumatınız var, yoxsa yoxdu, amma mən həm bakalavr, həm də magistr təhsilimi turizm ixtisası üzrə almışam. Tələbə olduğum müddətlərdə qonaqpərvəlik sənayesinin müxtəlif sahələrində işləmişəm. Həmçinin o zaman təsis etdiyimiz Azərbaycan Gənclər Turizm Klubunun vasitəsilə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin müxtəlif layihələrində də yaxından iştirak etmişəm. Amma bu nə az, nə çox düz 10 il bundan öncə olub. Sonradan isə mən öz peşəkar karyeramı təhsil sferasında qurmuşam. Qısası turizm sferası mənə həm yaxın, həm də doğma sahədir. İşimizin bir hissəsi də karyera və peşəkar inkişafla bağlı tövsiyyələr vermək olduğundan da son günlər turizmdə karyera ilə bağlı haqqında düşündüyüm bəzi məsələləri, daha dəqiq desək məsləhətləri sizinlə də paylaşmaq istərdim:

  1. Beynəlxalq düşünün – Bu mütləqdir. Uzun müddət bizdə insanlar hər hansı bir sahə haqqında düşünəndə bəs bunun bizdə perspektivi yoxdu deyirdilər. Amma təcrübə göstərdi ki, biz çox səhv düşünmüşük. Qlobal düşünmək lazımdır. Tək Azərbaycan üzrə deyil, özümüzü dünyanın hər bir yerində işləyə biləcək səviyyəyə qaldırmaq lazımdır. Hətta bələdçi, ofisiant kimi xaricdə işə başlasanız belə uğurlu olmaq şansınız çoxdur. Dediklərim ilkin olaraq ümumi gələ bilər, amma ətrafınızda yəqin ki, elə şəxslər var ki, onlar son 10 il ərzində Türkiyədə, Ərəb ölkələrində, Avropada və ya Amerikada turizm sənayesində işləməyə başlayıblar. Vacib deyil ki, onlar ömürlərinin axırlarına qədər bu ölkələrdə işləyəcəklər. Ancaq bu ölkələrdə turist axını çox olduğundan öyrənmək və real situasiyaları təcrübədən keçirtmək imkanı var. Bizə bu yay İraqdan günə 3 təyyarə gələndə, turizm ölkələrinə bir saata 30 turist təyyarəsi enir. Turizmin beynəlxalq perspektivi qlobal səviyyədə qeyri-adi heç nə olmasa hər il artacaq. Burada aviaşirkətlərin rolu böyükdür. Çünki onlar insanları səyahət etməyə şüuraltı çox həvəsləndirirlər. İndiki dövrün gəncləri də ev və maşın almağa tam həvəsli olmadığından gəlirlərini səyahət və əyləncəyə xərcləməyə daha çox meyllidirlər.
  2. İT biliklərinizi artırın – Excel və Word ilə iş bitmir. Bu gün dünyada ən perspektivli sahə İT-dir. Bu baxımdan mən turizmi top 5-likdə görürəm. Düzdür turizmdə xeyli peşələr var ki, 2-3 ilə onlara tələbat çox azalacaq. Bir halda ki aviabileti, otel bronunu internet üzərində almaq mümkündür, artıq ənənəvi operatorların sayı kütləvi azalır. Amma ümumi sənaye olaraq turizm sferasında işçilərə olan tələbat artacaq. Dünyada turistlərin sayı ölkələrdaxili belə sürətlə artır. Turizm sferasına yardım edən digər sahələr üzrə də xidmətlərin sayı artır. Belə bir mühitdə İT bilikləri sadəcə sizə istifadəçi kimi deyil, İT prosesləri başa düşüb yeni biznes modellər yaratmağa imkan verir. İT bilikləri həm də işinizi optimallaşdırmağa kömək edir və kiçik biznesinizi belə effektiv idarə edə bilirsiniz. Ən sadə CRM sistemi belə sonradan biznesinizi təhlil etməyə imkan verir. Məsələn, dostlarımız Turizm.Az şirkətinin konkret olaraq elektron viza ilə bağlı yaratdıqları layihə bizim dediklərimizə bir misaldır.
  3. Dil və yenə də dil – Ərəb İngilis dilini bilir. Amma onunla Ərəb dilində ünsiyyət qurmaq daha səmimi mühit yaradır və nəticədə onu daha çox xərcləməyə təşviq etmək olur. Amma vacib deyil ki, siz Ərəb dilini öyrəsiniz. Ən vacib turizm dili onsuz da İngilis dilidir. Turizm sferasında bələdçi olmasanız belə İngilis dilini mükəmməl bilməklə gəlirlərinizi artıra bilər və bu sahədə uğurlu biznes də qura bilərsiniz. Mən bir adam tanıyırdım, heç dil də bilmirdi amma turistlərdən qəşəng qazanırdı deyənlər həmişə olacaq. Amma turizmin təbliği zamanı həmişə məzmun çox vacib olub. Bu məzmunu yarada biləcək səviyyədə İngilis dilini bilməyiniz şərtdir, eləcə də biznesinizə aid digər xarici dilləri. Həmçinin, turizm sferasında bir sıra beynəlxalq tədris kvalifikasiyaları var ki, dil bilgiləri sizə yeni biliklər qazanmağa da imkan verəcək.
  4. Biznes təfəkkürünüzü artırın – Gələcəkdə hər bir sahədə çalışan şəxsə bu cür düşünmək çox fayda verəcək. Aribnb haqqında eşitməmiş olmazsınız. Orada siz öz evinizi belə turistlərə təqdim edə bilərsiniz. Onlayn platformada artıq ənənəvi bazar prinsipləri olmur. Sizin evdə qalanlar sonradan rəy yazır, sizi qiymətləndirir. 5 günlük dünya deyil. Orta statistikaya görə 60-70 il yaşayırıq. Biznes təfəkkürünüz, bilik və bacarıqlarınız elə olmalıdır ki, biznesinizi üzunömürlü edəsiniz və qlobal trendləri gərək hamıdan qabaq görəsiniz. Biznes təfəkkürü sizə həm də liderliyə can atdıracaq. Təsəvvür edin ki, siz hansısa aviakompaniyada təyyarə bələdçisi kimi işə düzəlirsiniz, əgər əminlik və ambisiyalarınız yoxdursa, o zaman 5-6 il eyni işi görəcək və sonradan da özünəinamı daha da itirəcəksiniz. Bu təfəkkürü formalaşdırmaq üçün tək biznes ədəbiyyatları deyil, işlədiyiniz mühit, dostlarınız, həyat tərziniz də böyük rol oynayır.
  5. Elə indidən iş axtarın – Biz yazılarımızda müxtəlif yaş kateqoriyalarında olan insanları hədəf seçirik. Bu yazımızda əsasən 17-25 yaşında olan şəxsləri hədəfə almışıq. Ancaq razılaşarsınız ki, elə bəndlər var ki, onlar çoxumuza aiddir. Niyə görə mən indidən iş axtarmağı tövsiyyə edirəm? Burada qeyri-adi nə var? Sırf təcrübədən. İnsanlara hər hansı bir sahədə tutaq ki, 5 məsləhət verirsən və deyir ki, gözlə ilk 4-ü üzrə mükəmməl olub başlayacağam CV hazırlayıb iş axtarmağa. Yaxud da elə insanlar var ki, 1-2 dosta iş olsa deyərsən deyib iş axtardığına özünü inandırır. Turizm sferasında dediyimiz kimi sahələr çoxdur. Bu sferada fikrimcə ən perspektivli sahələr onlaynlaşmış bizneslər, aviakompaniyalar, əyləncə mərkəzləridir. Otelçilik, bələdçilik, ənənəvi turizm şirkətləri, sığorta, transfer və nəqliyyat xidmətləri qeyri-adi gəlir və ya karyera imkanları təqdim etmir. Bu mənim fərziyyəm və proqnozumdur. Siz əgər indidən girib bu sfera üzrə Azərbaycan və ya xaricdə iş axtarsanız birincisi biləcəksiniz ki, turizm sferasında hansı iş imkanlar var və ən əsası bu işlər üçün hansı bilik və bacarıqlar lazımdır.

Şəxsən mən düşünürəm ki, turizm sferasında iş imkanları daha da artacaq. Nə qədər avtomatlaşdırma olsa da turizm elə bir sferadır ki, orada insani münasibət həmişə vacib olacaq. Ona görə də bu sferada oxuyanlar, hazırda işləyənlər maksimum yaradıcı olub öz karyeraları haqqında daha dərindən düşünsünlər.

Qısaca olaraq Mc Donald’s UK karyera kitabçasından qeydlərim

Mc Do

Bu fikirlərimi az öncə Facebook-da status kimi yazdım. Düşündüm ki, bloqumuzda da paylaşmaq pis fikir deyil. Belə ki, bu səhər McDonald’s-ın UK üzrə karyera bələdçisi kitabçasını oxudum və növbəti fikirlərdə bir daha əmin oldum:

1) Yaxşı iş yeri öz işçisinə mümkün karyera pillələrini açıqca göstərəndir. Vacib deyil burada 1 və ya 5 il işləyəcən, əsas odur ki, inanasan ki, özünü yaxşı göstərə bilsən bu nərdivanda qalxma şansın artır. Xüsusən əgər iş yeri bunu xüsusi nümunələrlə göstərirsə.

2) Bizdə təlim bazarı hələ çox ümumi mövzularda təlim keçir. HR, Marketinq nəbilim Menecment. Təlim bazarı inkişaf etmiş ölkələr çox ixtisaslaşıblar və ona görə də fərqli müştərilərin fərqli ehtiyaclarını rahat qarşılayırlar. Məsələn Mc Donald’s-da işləyən yeniyetmə A Level, Foundation dərəcələrini işləyə-işləyə qazana bilər ki, bu da orta məktəbdən sonra kollec oxumadan ali məktəbə yol açır.

3) Köklü və böyük şirkətlərdə işləməyə çalışın. Bütün ömrünüzü olmasa da, heç olmasa 5-10 il. Yeni yaranmış şirkətlər insanları inandırmağa çalışır ki, hər şey super olacaq, amma xırda prosedurları belə az qala hər gün dəyişirlər. Hələ mən tənbehləri, nəbilim saysız-hesabsız iclasları demirəm. Üstəlik iş prosesində istifadə olunan yeni texologiyalar. Mc Donald’s deyir bizdə menecer olub sonra gedib öz biznesini də qura bilərsən. Sadə məntiqlə ən azı franşizə ilə belə bu brenddaxili işləmək olar.

4) 17-18 yaşdan yeniyetmələri işləməyə həvəsləndirin. Rəqabət çox pis artır. Akademik biliklərlə belə uğurlu karyeraya qarantiya yoxdur. Statusda bunu geniş yazmadım. Əlavə olaraq qeyd edim ki, gənclər düşünür ki, ali təhsil alıb ofisdə rahat şəraitdə işləyəcəm. Ona görə də çox zaman dəxlisiz ixtisaslara daxil olurlar. 4 il oxuyub bəs bu bu ixtisasın Azərbaycanda perspektivi yoxdur deyirlər. Dostum, inan ki, heç xaricdə də perspektivi yoxdur. Bizdə ali məktəbdə olan ixtisasların çoxu əmək bazarının reallıqlarından uzaqdırlar. Hələ məm tədrisi, dərs vəsaitlərini demirəm. Amma əmək bazarına yarımştat belə 17-18 yaşdan daxil olub real biznes mühitini görməklə həyatdan nə istədiyinizi daha rahat görmək imkanınız olur.

Düzdür Azərbaycanda cəmi 5-10 Mc Donald’s var. Bizə belə şeylər nağıl kimi görünür. Amma lüfən qlobal düşünün və hər bir fürsətdən ilk yararlananlardan olun.

 

İndiki ağlım olsaydı.. İndi ki var..

ilham ali yusif

Bu günlərdə dəyərli Rafiq Hunaltay öz bloqunda ‘İndiki Ağlım Olsaydı‘ deyib çoxumuzun həyatda etməli olduğumuz, amma etmədiyimiz bir çox vacib məqamı həvəslə paylaşmışdı. Axırda da bizi də dəvət etdi ki, ağılımızın o vaxt ağlına gəlməyən yaxşı şeylərdən yazaq. Elə 2 ay öncə gənclər üçün maraqlı təlim keçmək imkanım olmuşdu, ’10 il qabağa getsəydim nələri etməzdim’. Orada da qeyd etdiyim kimi bu barədə məsləhət vermək çox məsuliyyətlidir. Hərənin öz reallığı olur. Hətta bir neçə il qabaq indiki ağlım olsaydı belə reallıqlara görə çox da aşağı-yuxarı hərəkət imkanı olmaya bilərdi.

Beləliklə, bir neçə bənd üzrə öz həyatımda nələrdən narazıyam və ya bu səhvləri heç düşmənimə də arzulamıram silsiləsindən bəzi etiraflar:

1) Dəli olub çayı keçərdim – Mədənililik, utancaqlıq, nəbilim nələr nələr. Geri çönüb baxarkən bir sıra məqamlarda bu cür yanaşmanın məni necə geri saldığını görürəm. Mən qətiyyən kimisə mədəniyyətsiz olmağa çağırmıram. Heç bundan sonra da özüm mədəniyyətsiz olmaq istəmirəm. Amma bunu həyatımda bəzi məqamlarda aşırı yaşamam, haqqım olduğu bir çox şeyi belə soruşmamağıma, istəməməyimə gətirib çıxarıbdır. Bunu bir neçə dəfə qeyd etmişəm. Konkret olaraq bizim cəmiyyətdə üzüyola oldun, yollarda qalacan. Lazım gələndə dəli olmağı bacarmaq lazımdır. Bunu həm də fikirləşmək də bağlı deyərdim. Heyif ki, uşaqlıdan çox sevdiyim bir prinsipi tam yaşaya bilmirəm. Nəyi edib-etməmək haqqında saatlarla fikirləşənə qədər, həmin saatlara elə bu işi gör.

3) Daha da az yatardım – Bu hər mənada nəzərdə tutulur. İndi düzdür bu fiziki olaraq başa düşülə bilinər. Tələbə olarkən necə olurdusa, yalan olmasın 50 saat oyaq qalmaq mümkün olurdu. Denən adamın bir yuxusu gəlirdimi? Amma bundan daha çox, məcazi mənada yatmağı nəzərdə tuturam. Azərbaycan 10 il qabaqki kimi çətin ki bir daha olsun. İndi imkanlar yoxdur demirəm, indi də imkanlar az deyil. Bəzilərindən sadəcə indi çox uzaqlaşmışam. O vaxti isə onlara yaxın gedib, qabağa getmək imkanları daha çox idi. Qısası, gərək imkanları vaxtında görəsən. Fil qulağında yatmayasan. Birinci devalivasiyadan sonra başladıq ki, bəs gərək gözü açıq olub filan şeyi edərdim. Maraqlıdır ki, ikinci devalivasiyadan sonra da eyni zümzüməni edirdik.

3) Karyeram haqqında məktəbdən fikirləşdim – Əslində karyera yolumdan narazı deyiləm. Restorandan, oteldən başlayıb, QHT, sonra da 8 ilə yaxın təhsil sferasında çalışıram. İşlədiyim sahəni də çox sevirəm. Amma ki, yerimdən və məqamından narazılıq olmasın, öz performansımdan və mövqeyimdən çox narazıyam. Niyə məsələn, məktəbdə oxuyarkən səmimi qəlbdən cərrah olmaq haqqında fikirləşməmişəm və yaxud da niyə bankir olmağı beynimə yerləşdirməmişəm?Bu vizyonsuzluq məktəb sisteminin problemidir. Amma indi ətrafımda məktəbli olan istənilən qohum-qonşuya öz məsləhətlərimi verirəm ki, azdan-çoxdan faydalansınlar və ‘karyera haqqında institututu qurtaranda fikirləşərəm’ prinsipi ilə yaşamasınlar.

4) Şəxsi biznesə gərək çoxdan başlayardım – İndi olur ki, konsultasiyadan, hansısa bir intellektual zəhmətinin nəticəsi olaraq işindən əlavə pul qazanırsan, amma ki, tamştatlı işləyə-işləyə şəxsi biznes qurmaq o qədər də asan deyil. 26 yaşında ilk dəfə maşın sürməyi öyrəndim. Bu işin məsuliyyətindən dəli olurdum ki, gedib kiminsə maşınına dəyəcəm. Uşaq və yeniyetmədə bu qorxu o qədər də çox olmur. Yaşa dolduqca məsuliyyət adamın olan qalan potensialını da batırır. Məsələn, 20 yaşında insan gedib haranısa arenda götürüb ofisi daha rahat açar, ancaq yaş 30-u keçəndə, olursan məsuliyyətli kişi və ya qadın. Başlayırsan heç kimin ağlına gəlməyən ən xırda detalları fikirləşməyə. Axı sənin sahibkarlıq vərdişin yoxdu deyib özünü məhv edirsən və sən ən yaxşı halda banka 10 000 manat pulub qoyub, ilə 1000 manat depozit faizindən gəlib əldə edib özünü bəxtəvər sayan adam olursan.

5) Bloq yazmağa çoxdan başlayardım – Təsəvvür edin ki, 2007 və 2008-ci ilərdə neçə də bloq saytlarında qeydiyyatdan keçib, güya ki özüm haqqında 1-2 cümlə yazıb elə orada da bloqu yiyəsiz qoymuşam. Halbuki, elə tələbə olarkən konfranslar üçün yazdıqlarımız yazıları ayda bir dəfə olsaydı belə paylaşmaqla belə mütəmadi yazmağı 8 il qabaq başlamaq olardı. Daha bəsit yazılar yazmaqla, daha ümumi mövzular üzrə fikir bildirməklə bu vərdişi gücləndirmək və sonradan bloq yazmağın digər üstünlüklərindən faydala bilərdim. Yoxsa, durub-durub 27 yaşında dedim ki, bəs bloq açmağa əsl vaxtdır. Vacib deyil ki, nəyisə etmək üçün müəyyən yaşa çatasız. Edin, göstərin. Ancaq bir prinsipi unutmayın. Siz hamıdan ağıllı deyilsiniz!

6) DJ olardım – Bəli, bəli. O qədər maraqlı həvəslərim olub ki, onları boğub məhv etmişəm. Demirəm ki, belə dəhşətli peşmanam. Amma indinin özündə hansısa bir şənlikdə, tədbirdə olanda fikrim DJ-in musiqi zövqündə olur. Hansı mahnıdan sonra keçidi necə etdi, ümumiyyətcə bu pleylistə bu mahnı yaraşırmı, ya yox. Heyif ki, DJ-lik texnologiyasını sadəcə kompüter proqramları kifayətləndirdim. Elədiyim işləri də ictimaiyyətə çıxarmadım ki, belə bax belə işlərim, mikslərim olub. Yüzə yaxın disk arxivim və s. Amma gərək gedib bu işlə bir-iki sezon dəniz kənarında peşəkar məşğul olardım. Ya həvəsimi öldürəcəydim, ya da özümü orada tapacaqdım.

Qətiyyən yuxarıda dediklərimi özümə dərd etmirəm. Daxildən də belə bir özünəinam var ki, heş nə heç vaxt gec deyil. Amma dediklərim həm də reallıqdır. İndi hansısa zirvədə kimisə görəndə bilirsən ki, indiki ağlım 5-10 il qabaq olsaydı, orada mən olmalı idim. Amma yenə də həyat davam edir. Keçmişlə yaşamağı heç kimi arzulamıram. Həyatda hər şeyi yenidən başlamağa hazır olmaq lazımdır. Sonda bir daha Rafiq hocaya təşəkkür edirəm ki, özümüzün səhvlərimizi özümüzə xatırlatmağı bizə xatırlatdı.

Yaş ötüb otuzu, CV-sində yox bir düz-əməlli işi

ilham ali yusif

Hər dəfə təəssüf edirik ki, bizdə normal tədqiqatlar aparan şirkətlər yoxdur. Dəqiq sayın bilməsəm də yaxşı ki, 100-dən artıq biznesdən öz dilimizdə, lap elə Rus və İngilis dilində yazanlarımız var. Kitab sayı isə çox məhduddur. Faktiki olaraq çoxumuz xarici kitablardan nələrisə öyrənməyə çalışırıq. İlə 2-3 forumla kifayətlənirik. Milli biznes mühitindən əsasən azdan-çoxdan yaxşı əlaqələri olan, nisbətən yaxşı yerlərdə işləyən şəxslərin məlumatı var. Yenə də ölkəmizdə dəqiq tədqiqatlar olmadığından hər hansı bir məsələ haqqında sadəcə ümumi dünya görüşümüzdən, dostdan-tanışdan eşitdiyimizdən, müşahidələrimizdən nəticə çıxarırıq.

Xarici marketinq ədəbiyyatlarında tez-tez rast gəldiyimiz, X, Y, Z nəsilləri silsiləsindən Millenium nəslinin davranışları ilə bağlı fikirlərə son zamanlar bir çox məqalələrdə rast gəlmək olar. Bu nəslin müştəri davranışları, işə götürəndən əsas gözlənti və tələbləri və bu kimi xeyli araşdırmalar. Bizdə isə belə normal tədqiqat yönümlü bölgülər olmadığından biz faktiki heç bir nəslimizə yiyə dura bilmirik. Məsələn elə biznes mühitinə hələ çox faydalı ola biləcək yaşı 30-u keçmişlər.

Mənim yaşım hələ 30-a çatmayıb. CV üçün də 2-3 yaxşı işim olub. Deyə bilərsiz ki, başımın ağrısı nədir? Sadəcə ətrafımda tanıdığım xeyli insan var ki, 30 yaşa qədər uğurlu olmayıbsa əlini-qolunu salıb aşağı sanki reallıqlarla razılaşır. Buna əsas səbəb də məhz ölkəmizdə biznes mühitinin problemləridir. İşə götürənlər nə qədər işçisizlik problemini həvəslə qabartsalar da əslində bu problem qarşılıqlıdır. Hər iki tərəf üçün bundan sonrasına maraqlı olacaq fikirlərimi sizlərlə bölüşürəm:

Şirkətlər loyal işçilərini inkişaf etdirməlidirlər – Baş nazirlə zarafat edən menecerlər var ki, 10 ildi kreslolarından durmurlar. Əlbəttə biznes mühitində kiminsə hansısa işdə nə qədər olmasına məhdudiyyət yoxdur. Amma müşahidələrimdən deyə bilərəm ki, həmin insanlar nədənsə 5 il şirkətdə sadə işi loyal görən işçiləri qabağa çəkməkdənsə, hardansa öz tanışını və ya kiminsə tanışını dartıb gətirir. Böyük sual çıxır, əgər sən öz işçini 5 ildir inkişaf etdirə bilmirsənsə onda hansı işçi loyallığını gözləyirsən. Motivasiya sadəcə pul ilə olmur, həqiqətən loyal olmağı sevən insanlara qarşı diqqətli olmaqla işdə motivasiyanı artırmaq mümkündür.

Şirkətlər özlərini də inkişaf etdirməlidir – Böhran bir bəhanə oldu ki, şirkətlər özlərini tanısınlar. Əgər tanıya bildilərsə. Biz biznes mühitini nədənsə özümüzə yaxın buraxmaq istəmirdik. Aya 10 000 manat qazan iş adamı işçiyə 500 manat verəndə ‘canı çıxır’ sanki. Məsələ kiçik və orta biznesə çatanda vacibdir ki, işçi və biznesmen arasında gəlir 50 dəfə fərqli olmasın. Xüsusən də əgər bu iş adamları işçiyə karyera perspektivləri vermirsə. Onu inkişaf etdirə bilmirlərsə. Şirkəti inkişaf etdirmək sadəcə çox pul qazanmaq demək deyil. Korporativ mühit qurmaq çox vacibdir.

İnsan özü isə nağıllara uymamalıdır – Onsuzda şirkətlər qəfil çönüb ideal olmayacaqlar. Hətta yaşı 30-u keçmiş və özünə yaxşı karyera qurmuş və sözün həqiqi mənasında bacarıqlı insanlar da bu yazını oxuyub ‘ağılları olardı vaxtında əziyyət çəkərdilər’deyəcəklər. Amma bloqun məğzi odur ki, bu şablon yanaşmadan çıxaq. Şirkətlər faktiki çox zaman vaxtında hansısa təhsil ala bilmək imkanı və ya həvəsi olmayan insanlara nağıl danışmağa davam edəcəksə yaxşı olmayacaq. 500 manat maaşla 5000 manat maaş alan üçün həyat heç də eyni səviyyədə yaxşı olmayacaq. İnsan özü bunu başa düşməli və bataqlıqdan özü özünü çıxartmalıdır.

Yaş diskriminasiyası – Başqa bir məsələ də var. Özünüz özünüzü çıxartdız. Biz də elə həmişə davamlı təhsil deyə car çəkirik. Heç nə heç zaman gec deyil deyirik. 30 yaşına çatmış insan da hətta magistr təhsilinin də ona bir faydası olmadığını başa düşür. Başlayır öz üzərində çalışıb hər hansı bir kvalifikasiya qazanmağa. Həyat təcrübəsi də imkan verir ki, daha dərin təhlil edə bilsin. Amma di gəl ki, biznes mühiti onlara qucaq açmır. Ya ucuz işçi qüvvəsi axtarır, ya deyir bu çox danışacaq, ya bunu öz ailə qayğıları var, ya bacarıqlı olsaydı indiyə qədər normal iş tapardı deyə-deyə belə insanlara tərəf baxmır. Biz bu məsələdə çox gecikmişik, amma yaxşı olar ki, CV-də yaş, ailə vəziyyəti və bu kimi şəxsi məsələlər yazmağı tələb etmək qanunla qadağan edilsin.

Uğurlu insan hekayələrini yaymaq – Nədənsə psixoloji olaraq çoxumuz uğurlu insan deyəndə öz biznesi olan insanları göz önündə canlandırırıq. Amma hər hansı bir şirkətdə işləyərək də həm uğurlu işçi, həm də uğurlu insan olmaq olar. Bizdə uğur hekayələri faktiki çoxdur, amma onları çatdırılması zəifdir. Bəzən çox şişirdilmiş və ya təhrif olunmuşdur. İstənilən halda bu məsələdə həm media, həm bloqerlər, yazarlar gərək cəmiyyətə faydalı olsun. Məsələn, ’30 yaşdan sonra uğurlu karyera qurmuş 100 azərbaycanlı’ kitabını yazıb nə qədər insana real ümid vermək olar.

Həyatda uğur qazanmağa bilik, əlaqələr nə qədər çox kömək edirsə, fikrimcə ondan da çox insana davranışları daha çox faydalı olar. Ona görə də insan daima iradəli, çalışqan, motivasiyalı olmalıdır ki, yaşı 30-u, 40-ı belə keçmiş olanda öz həyatını müsbətə dəyişməyə həvəsli olsun. Onsuzda həyatda özümüzdən asılı olan və olmayan çox səbəblər bizi ya büdrədir, ya da qabağa çəkir. Əsas odur ki, büdrəyəndə qabağa getmək həvəsimiz heç zaman ölməsin.

Alət çubuğuna keç