Günəşlini kölgədə qoyan mövzular

Günəşlini kölgədə qoyan mövzular

Azərbaycanda marketinq, reklam və PR yoxdur deyən insanlara həmişə təəccüblənirəm. Bəli bu sahələr elə peşəkar səviyyədə deyil, amma son günlər medianı yaxından izlədikcə manipulyatorların ictimai fikri, gündəmi necə əlcək kimi dəyişdiyini görmək olur. Bu günlərdə əsas məsələ neft-manat tandemi olsa da, onlardan çox başqa mövzular müzakirə olunur. Bir neçəsini mən də sizə xatırladım:

Qapını aç, güldana da su doldur

Bir neçə gün öncə içi mən daxil inandıq ki, əlində gül buketi gəlib qapını döyüb sonra da evi yarmağa girən insanlar peyda olub. Video yayıldı, share-lər, sharə dalınca. Sonra da Daxili İşlər Nazirliyi də bildirdi ki, onlar ianə yığır. Dostumuz da maraqlı bir fikir bildirdi ki, bu bankların oyunudur, istəmir camaat əmanətini çəkib evdə saxlasın. Əlqərəz 2-3 gün evdə ad günü olanlara camaat gül alıb aparmadı ki, qapıda qalarlar. Başa düşülən odur ki, bu xofun, qorxunun yaradılması düşünülmüş bir işdir, ya da hamısı bekarçılıqdandır.

Maaşların artmasına az qaldı

Bu günlər oxuduğum ən gülməli, lap elə ağlamalı başlıq məhz bu oldu. Sanki illərdir gözləyirik ki, DiCaprio Oskar alacaq və budur təltifetmə mərasiminə az qalıb. Axırda da Oskarı ayıya verirlər. Vəziyyət təxmini belədir. Şou çıxardan xəbər saytları bütün dünyada bu prinsiplə işləyirlər. Bu barədə ötən il də bir yazı yazmışdıq. Amma dəhşət odur ki, onsuzda insanların belə məyus vaxtında xəbər oxunsun deyə belə başlıqlar seçmək alçaqlıqdır.

Maşının üstünə 103, 104 yazdıranlar

DYP haqqında ara-sıra mən də etirazlarımı bildirirəm. Daha çox da parklama problemləri ilə bağlı. Dekabrın sonundan sosial medianı səs-küy bürüdü ki, bəs İlk Tibbi Yardım qutusu, yanğın söndürən balon, adını da unutduğum üçbucaq nişanı olmasa maşını saxlayıb cərimə edirlər, bal yazırlar. Xəbərçi saytlar də bu barədə çox yazdı. Əslində məlum oldu ki, deyilən cərimə real cərimədən 6-7 dəfə çoxdur. Hətta bundan sonra alkoqol reydinə görə məni DYP əməkdaşı saxlasa da, heç bu barədə sual da soruşmadı. Belə nəticə çıxdı ki, bu daha çox PR xarakterlidir və bu sözü gedən avadanlıqları satanların xüsusi kampaniyasına oxşayır. Ona görə də tibb çantasının qiyməti 8-10 manatdan 30-40 manata çatdı. Bundan əlavə oradakı dərmanlara ortalama 8-10 manat xərclənsə və 100 000 sürücü gedib bu dərmanları alsa bu 1 milyon manat deməkdir.

Orucunu açanlar

Xəbər saytlarını izlədikcə başlıqların hansı ölkədə baş verdiyini müəyyən etmək bir qədər çətindir. Bu azmış kimi Azərbaycandakı siyasi məsələləri xəbər saytları elə yazırlar ki, adam ilk baxışdan çox da əhəmiyyət vermir. Bu arada isə fikirləri daima iqtidaryönümlü olan deputat qəfil orucunu açır və müxalif-müxalif danışmağa başlayır. Buna elə çox əhəmiyyət verilmir. Bu insan həm də Azersuna daş atır, Azersunun cavabları isə manşetləri bəzəyir. Zatən, bu ‘tüpürcəyimi uddum orucum açıldı hə yəqin’ misalına oxşayır, amma yenə də onun dediyi 1-2 düz sözü də gündəmdən çıxarmağa əla taktikadır.

Və kölgədə qalan ‘Günəşli’

Dekabrın əvvəlində olan Günəşli isə gündəmdən düşdü. Əlbəttə, ölkə üçün indi daha vacib mövzular var. Amma media bir neçə gün təkrar-təkrar sadəcə emosional yazılar yazmaqla tükləri ürpətdi. Bir də FHN öz PR-nı apardı. Bu hadisələrlə bağlı ciddi təhlillər, müzakirələ mediada rast gəlmək olmadı. Bizdə başa düşüləndir ki, BBC yaxın illərdə olası deyil, amma bu hadisə fonunda əməyin təhlükəsizliyi, platformaların istismarı ilə bağlı belə müzakirələr olmadı. Əslində biz elə o an neftin dəyərini öldürdük.

Böhranda kommunikasiya öz vacibliyini daha da artırır. İnsanları vacib mövzulardan yayındarmaqdan ötrü idarəedicilər hökumətdaxili, şirkətdaxili ehtiyatda saxladıqları mövzuları gündəmə gətirirlər. Bizim də təhsildən kasad olmağımız, araşdırmaya meylli olmamağımız bu ‘hot topic’lərin  içində alışıb yanmağımıza səbəb olur. Dostlar, həqiqətən dünyanın axırı deyil. Nə gördük, nə eşitdik gərək dərhal emosiyaları işə salmayaq, rasional olaq. Həyata sadəcə 90 dəqiqə səs-küyə gedib qışqıran, alqışlayan, deyinən, əsəbləşən bir futbol azarkeşi kimi yanaşmayaq, hərdən oyunçu, məşqçi, operator, həkim olaq.

Qədir ağacı – daxili kommunikasiya haqqında bir neçə kəlmə

Qədir ağacı – daxili kommunikasiya haqqında bir neçə kəlmə

Nahaq yerə bu qədər əziyyət çəkdim. 10 ilimi boşa verdim. Vaxtında ağlım olsaydı heç bu qədər gözləməzdim. Mən az qala 5 il gecə-gündüz bu şirkət üçün can qoydum. 3 ildir ki, maaşım qalxar deyə səbr edirəm. Mənim yerimə götürdüklərini 1 ilə menecer etdilər. Aramızda belə insanların sayı belə olmayanlardan qat-qat çoxdur. Çünki təbiətən çoxumuz iş yerində ağacların, daha doğrusu qədir ağaclarının əkilməsini istəyirik. Amma nədənsə iş yerlərini güllər-çiçəklər bəzəsə də, bu ağaclara demək olar ki, heç rast gəlinmir və sonda da yuxarıdakı şikayətlər ortaya çıxır. Fikrimcə, vəzifəsindən, təcrübəsindən asılı olmayaraq öz gördüyü işi peşəkar görən insanın bu ağac haqqında düşünməyinə heç ehtiyacı yoxdur, xüsusən də Azərbaycan biznes mühitində. Ən yaxşı halda həmin insan üçün əkilmiş ağaclar o işdən çıxar-çıxmaz yaşıllaşdırma (oxu – müdirin adamları) idarəsininin iştirakı ilə kəsiləcək. Amma istənilən halda bu təbii ehtiyacı tənzimləmək işçilərin daxili aləmi baxımından çətin olduğundan şirkətlərin bununla bağlı etməli olduğu bəzi məsələlər ilə bağlı fikirlərimi sizlərlə bölüşmək istəyirəm.

Niyə görə bu ağaclar əkilməlidir?

İşçi sayından, dövriyyəsindən asılı olmayaraq hər bir şirkəti hər bir vəziyyətdə dözümlü edən məhz onun daxili kommunikasiyası və öz işçilərinə verdiyi dəyərdir. İstər pul üzərində olan motivasiya sistemi olsun, istər şirkətin işçini qoruyub saxlamaq üçün etdiyi manipulyativ alətlər olsun, bunlar səmimi mühit ilə müqayisədə effektsizdir. Əlbəttə motivasiya da, bonuslar da çox vacibdir. Ancaq şirkət üçün vacib olan hər bir işçinin şirkət üçün vacibliyini göstərə bilən və onların şirkətin ən vacib resursları olduğunu xatırlada bilən və onların qədirlərininin bilindiyini göstərən səmimi mühiti varsa, işçilər dar gündə belə loyal olaraq qalacaqlar və ümumiyyətcə şirkəti dar günə düşməyə qoymayacaqlar. Məhz bu səbəbdən hər bir şirkətin belə simvolik bağı olmalıdır ki, orada ara-sıra bu ağaclar əkilsin.

Bu ağacları kim(lər) sulamalıdır bəs?

Əlbəttə, ilk ağla gələn HR olur. Bu menecer və supervayzerlər də ola bilər. Burada istifadə edilə bilinən ən effektiv alətlərdən biri məhz PR-dır. Çünki mesajın kim tərəfindən ünvanlanmasından asılı olmayaraq PR məğzi açmağa, istənilən xoş addımı reklam kimi təqdim etməyib onu nümunə kimi göstərməyə imkan verir. Bəzən hansısa işçi doğurdan da şirkət üçün çox vacib işlər görür, inanılmaz satışları reallaşdırır və ya alışlarda şirkətin böyük qənaət etməsinə səbəb olur. Elə işçilər var ki, onlar şirkətin ideologiyasını bütün gənc işçilərlə paylaşırlar. Əgər bəzi nailiyyətləri performans dəyərləndirilməsiilə görmək mümkün olursa, bəzi pozitiv addımlar var ki, onları şirkətdə heç də bütün işçilər duya bilmirlər. Burada məhz işə yarıyan daxili səmimi kommunikasiyadır. Şirkət rəhbərinin hamıya ünvanlanan e-maili və ya HR və ya Marketinq şöbəsindən gələn e-maillərlə məhz niyə görə ağacların əkildiyini ‘izah etmək’ elə bu ağaclara su tökməyə bərabərdir. 

Bir də görürsən dağ boyda ağac kəsildi, yerində bir ‘dekorativ ağac’ əkdilər

Hansısa bir sistemi qurmaq, bunun üçün bəzən illər sərf etmək. Azərbaycanda biznesin yaşı çox olmadığından indi yaşı 30-35 olanlar üçün bu çox tanış mühitdir. Bəzən gündəlik işlərin içində itib-batmaq da imkan vermir ki, işlərini tam mükəmmələşdirəsən. Hansısa səbəblərdən şirkətdə böyük əziyyət çəkmiş belə insanlar çıxıb gedəndə onun yerinə gələn yeni insan artıq hazır platformada işə davam etdirir. Öncəki işçinin fiziki olaraq vaxt çatdıra bilmədiyi işləri yeni işçi artıq daha rahat görür. Çünki öncəkindən fərqli olaraq o platforma qurmağa vaxt-filan sərf etmir. Belə epizodlarda da ən böyük səhvi məhz şirkət rəhbərləri, menecerlər edirlər. Onlar öncəki işçinin əməyini puç edirlər və bəh-bəhdən onun üçün əkilmiş ağaclar doğranıb əvəzində yeni işçi üçün dağdan da böyük ağaclar əkirlər. Yeni işçinin əməyinə kölgə salmaq olmasın, amma mən belə ağaclara dekorativ ağac deyərdim. Bu işə qarışmalı olan məhz HR, Marketinq və Kommunikasiyalar olmalıdır ki, şirkətdaxilimühit də xoşagəlməz söhbətlər olmasın və hərənin öz dəyərli yeri bilinsin.

Peşəkarlıq həm də işə həvəslə yanaşmaq və işi ürəklə görməkdir. İnsanın peşəkar çalışması hər şeydən, hamıdan öncə məhz özü üçün vacibdir. Maksimum çalışmaq lazımdır ki, sənin qədrini bilən insanların əhatəsində, iş mühitində olasan, ancaq bəzən bizdən asılı olmayan səbəblərə görə bu mümkün olmur. İnanıram ki. bu məsələlər də 19 dekabrda baş tutacaq Milli İnsan Resursları Forumunda müzakirələrdən qaçmayacaq.

PaRis-də(a)n necə istifadə etdilər?

PaRis-də(a)n necə istifadə etdilər?

PR sahəsində çalışan insanın gərək 4 gözü olsun, əgər hər hansı bir böhran vəziyyəti varsa ümumiyyətcə gərək gözlərində eynək də olsun. Ötən həftəsonu Parisdə baş verən faciə milyonlarla humanist insanı sarsıtdı. Amma gündəm anbaan dəyişdiyindən böyük əksəriyyət tez də sakitləşdi. Ümumi götürdükdə isə bu hadisə xoşniyyətli və bədniyyətli PRşiklər üçün də əla bir imkan oldu. Təsadüfi deyil ki, PR və kommunikasiyalar hər bir şirkətin, hökumətin öz ideyalarını insanların emosiyaları ilə manipulyasiyalar etmək üçün ən güclü silahlarından biridir. Burada qətiyyən bayraq, filan ölkədə də insan qırılır kimi mübahisələrə yer vermədən 3 nümunə göstərməyə çalışacağam ki, gələcək hadisələrdə daha gözüaçıq olaq.

Jolie fanları

Angelina Jolie-in gözəl insan olmağı haqqında özüm də çox eşitmişəm. Onun beynəlxalq səviyyədəki xoşməramlı fəaliyyəti kifayət qədərdir. Ayın 14-ü hadisədən bir neçə saat sonra onun səhifəsində belə bir paylaşma oldu və foto və sözləri ilə Paris ilə yanaşı o Livandakı terroru da xatırladı. Xeyli sayda dostlarımız Angelinanın bu postunu paylaşdı. Səhifəyə girib baxdıqda məlum oldu ki, səhifə rəsmən bu xanımı təmsil etmir. Aşağıdakı fotoda da görmək olar. Əlbəttə bu o demək deyil ki, Angelina bu cür düşünə bilməz, sadəcə mən indi bu səhifəni axtarıb Facebook-da tapa da bilmədim. İstənilən belə hallarda hansısa məşhurun adından insanların emosional vəziyyətindən istifadə edib öz maraqlarını yeridənlər olur.

Jolie

Qarabağ vs Traxtor

Cənubi Azərbaycandakı Traktor klubu isə Facebook-da Parisə başsağlığı verən Qarabağ Futbol Klubunu qınadı. 2 həftə öncə də Digital Marketinq Forumunda da belə ümumi fikir var idi ki, sosial mediada sizi təmsil edən adamı başlı-başına buraxmaq olmaz. O brendi təmsil edir və insanların çoxu emosional olduğundan öz sevimli brendlərinin ünsiyyətinə bəzən çox sərt reaksiya da göstərə bilərlər. Fransa klubu ilə eyni qrupda yarışan, təmsil etdiyi ərazisi böyük terrora məruz qalan bir klubun başsağlığı verməsi çox normaldır. Ancaq son bir neçə il ərzində cənublu, şimallı yüzminlərlə azarkeşin sevimlisi olan klubun bu məsələlərdə hessiyatlı olması vacibdir. ABŞ prezidenti öz bəyənatında belə öz ölkəsinin də terror qurbanı olduğunu vurğulayır. Tələm-tələsik trendə girmək üçün nə isə yazmaqdan daha yaxşı məsələyə elə həm siyasi, həm də emosional yanaşmaq olardı. Qəbul etsək də, etməsək də ictimaiyyətə işləyən çox şəxs məhz siyasətdən kasad olmayanlardır.

ilham ali yusif

Gawker – İslamafobiya

Digər maraqlı məqam qalmaqallı yazıları ilə məşhur olar Gawker-dən nümunədir. Hadisədən 2 gün sonra ABŞ senatoru Ted Cruz-dan belə başlıqlı yazı paylaşdı ki, ‘Xristianlar Terrorizm üçün əhəmiyyətli risk deyillər’.  Qısa olaraq deyim ki, ABŞ-a xristian Suriyaların gəlməsini daha məqsədəuyğun hesab edir. Bu paylaşmanın altında da bu şəxsi topa tutan xeyli sayda şərh var idi. Şərh yazan insanların adlarından görmək olar ki, onlar islam inanclı deyillər. Ötən həftəsonu bizim bir çox intellektual insanlarımızın paylaşmalarından belə anlamaq olurdu ki, islamafobiya elə bizim kimi ölkələrdə daha çoxdur. Dini ayrıseçkilik etmək indiki dövrün ümumiyyətcə heç bir siyasətçisinə yaraşmır. Amma göründüyü kimi belə hallar çox olur. Həm də görünən odur ki, inkişaf etmiş cəmiyyət onu da yaxşı başa düşür ki, dini əlində oyuncaq edən şəxslər din haqqında mənfi fikirlərin yayılmasında maraqlıdırlar və cinayəti dinin fundamental prinsipləri ilə bağlamağa çalışırlar. İnsan dinsiz də ola bilər və böyük demokrat insan ola bilər, amma o hər hansı bir dini inanca qarşı radikaldırsa fikrimcə bu natamamlığdır. İslam dininin də indi böyük PR-a ehtiyacı var ki, milyardan artıq sivil və düşüncəli müsəlmanlar belə ayrıseçkiliyə məruz qalmasınlar.

Gawker

Əlbəttə, bunlar PR baxımından ümumi münasibət idi. Mütərəqqi və sözün həqiqi mənasında planetdəki hər bir insana dəyər verən və paralel olaraq dünyada pis və yaxşı insanların olduğunu başa düşən hər bir insan bu gün belə inkişaf etmiş dünyada olanlara üzülür. Sonda onu da qeyd edim ki, Fransanın, ümumilikdə beynəlxalq turizmin belini qıran terror hadisələri məhz yenə də peşəkar PR mütəxəssislərinin hesabına çox güman ki, yenə də zəif ölkələrə ziyan vuracaq. Paris yenə də sevgi şəhəri olaraq qalacaq, Şarm Al Şeyx isə..

Bu gün başıma gələn hadisə və anti-aqresiya marketinqi

Bu gün başıma gələn hadisə və anti-aqresiya marketinqi

Kriminal azlı-çoxlu hər cəmiyyətdə var. Bəzi cəmiyyətlər inkişaf edib müxtəlif cinayətləri təhlil edib faizi azaltmağa nail olduqları vaxt, tək Azərbaycan üçün deyil, bütün dünya üçün sülh, əminamanlıq, ədalət istəyən bir insan kimi bu gün başıma gələn hadisədən bir daha başa düşdüm ki, ölkəmizdə sosial-iqtisadi vəziyyətdən və digər səbəblərdən aqressiv insanların sayı artır.

Öz başıma gələn hadisə haqqında yazmamışdan öncə bu gün səhər eşitdiyim və çox üzüldüyüm jurnalist ölümü haqqında onu deyim ki, o jurnalist də aqressiv və dəyərsiz insanların qurbanı oldu. Dəfələrlə şahidi oluruq ki, ‘protiv’ getməyi xoşlayan kütlə döyülən, əzilən, öldürülən tərəfə daş atmaqda daha da peşəkarlaşır. Bu çox qəribədir deyilmi? Bu kütlə özünü ədalət çarçısı göstərib yazılmamış ədəbsiz küçə qaydalarını həm dünyəvi, həm də dini prinsiplərdən üstün tuturlar. Dini deyərkən, ən azından xalqımızın əksəriyyətinin Allah inancında səmimi olduğuna inanıram. Bu inanca da sahib olmağın əsaslarından birini ədalətli olmaq kimi qəbul edirəm. Az öncə başıma gələn hadisə yumşaq yox, ciddi bir məsələ olsaydı, təbii ki bu yazını yaza bilməyəcəkdim və bu kütlə də ən yaxşı halda yazacaqdı ki, düz ediblər öldürüblər, yol gedəndə gözü yumulu getsin.

Hansı dövrdə yaşayırıq

Girişdən təxmin etdiniz yəqin başıma gələn hadisəni. Nizami metrosu yaxınlığında şəhərin mərkəzində gündüzün günorta vaxtı 18 nömrəli məktəbin arxasında bazar günü istirahətinin keyfini çıxardıb oxuduğum kitab haqqında fikirləşə-fikirləşə gedəndə bir neçə metr qabaqda bir şəxsin salafan torbanı maşının baqajından kənara atdığını gördüm. Salafan çox uzağa getdi və fikrim yayıldı ki, görəsən boş salafan necə belə uzağa getdi. Bu hadisə tam qarşımda dar yolda kiçik göz bucağı ilə baş verdiyindən az sonra başa düşdüm ki, salafanın içində partlamış futbol topu var idi. Bəzi detalları uzunçuluq olmasın deyə qeyd etmirəm, əslində elə önəmli detallar da deyil. Yoluma davam edirdim ki, 10 metr getdikdən sonra arxadan ‘nə baxırsan?’ sualını eşitdim. Avtomatik olaraq mən də ‘öz gözümdü özüm bilərəm’ cavabını verdim və geri çöndüm. Dəliqanlı bu şəxs üstümə doğru gəldi (vaxtında kriminal qəzetlərini oxusaydım, daha təsirli yazardım) və mən də təbii ona tərəf getdim. Aramızda qısa, çətin və aqressiv dialoq oldu. Şokda idim filan yazmayacağam. Ağlım başımda idi, jurnalist ölümünü də xatırladım. Həmin insanı belə qəhrəmanlaşdırmıram. Sadəcə çox qəzəbli və əsəbi idi, əgər məsələ fiziki dava-dalaşa da keçsəydi bir-birimizə ən azı yüngül xəsarət törədə bilərdik. Ən azından əminəm ki, mənim kimi bütün oğlanların başına belə söhbətlər ara-sıra gəlir. Bunu da anlayıb özüm soyuqqanlı oldum. 

Bunun marketinqə nə aidiyyatı?

Marketinq tək kommunikasiya deyil. Marketinq həm dövlət, həm də özəl sektor üçün idarəetmə və biznes strategiyasının əsasını təşkil edir. Məsələn, Papa John’s öz şəbəkəsini genişləndirib Əcəmi metrosunun yanında yeni kafe açır ki, o zonada yaşayanlara çevik pizza çatdırsın, illərdir İzmir Parkının yanında olan Yanğın söndürmə qarajı bağlanır ki, o zonada yanğın olanda… nə isə. Yəni marketoloq dostlarımız onun bütün funksiyalarının faydalarından xəbərdardılar. Xoşdur ki, Yol Polisi müasir İT imkanlarını sürücülərə təqdim edir, amma pis odur ki, şəhərin içində səhv etmədikdə belə DYP əməkdaşları sürücüləri saxlayır. Nəticədə sürücülər aqressivləşir. Orta sinif brend mağazasında endirim olur, personal acıqlı-acıqlı müştərilərlə danışır. Müasir həyat tərzi və rahatlıq konsepti ilə bina tikilir, sonra məlum olur ki, binada qaz yoxdur. Supermarket ekpress kassa yazıb iri-iri zənbilli insanlara da xidmət edir, əlində 0.5 litr su 5 dəqiqə gözləyirsən. Belə yüzlərlə misal var. Problem isə sadədir. Şirkətlər, brendlər konsept yaradıb onu tam olaraq əməl etmirlər. Siyasi motivlərə bilərəkdən toxunmuram. Onların da təsiri az deyil. Amma əgər marketinq fəaliyyətini düzgün tətbiq etsək, biznes və idarəetmə öhdəlikləri olaraq korporativ sosial məsuliyyət məsələlərinə biganə yanaşmasaq cəmiyyət daha belə səviyyəyə çatmaz.

PR bəs hansı günə lazımdır?

PR-ın imkanlarından az-çox xəbəri olan insan onun effektivliyini çox yaxşı başa düşür. Az öncə Qəbələ futbol klubunun rəhbərliyinin Cavid Hüseynov ilə bağlı qərarını oxudum. Çox yerində olan bir qərardır. Bunun özü sadəcə azarkeşlərə düşünülmüş PR deyil. Bu həm də bu kimi insanları da az da olsa gələcəkdə durduracaq bir qərardır. Məsuliyyət məsələsidir. Pərdəarxası nə baş verir tam dəqiq bilmirik. Amma o məlumdur ki, özbaşnalıq və səlahiyyətdən sui-istifadə mütləq olaraq cəzasını almalıdır. Bunu da lazım gələndə ictimaiyyətə çatdırmaq lazımdır. Bu cür keyslər dərsliklərə salınmalı, müzakirələr olunmalıdır. O qədər şirkətlər və özünə super brend deyən brendlər var ki, dedikləri və etdikləri bir-birinin üstünə düşmür. Marketinq nə qədər səmimi olsa və bizneslər qazandıqlarının az bir hissəsini də olsa cəmiyyətin inkişafına xərcləsə və etdikləri hər bir işi ucuz reklam üçün deyil təbliğat məqsədi ilə cəmiyyətlə kommunikasiyasını həyata keçirsə insanlar bundan daha az aqressiv olar.

Allah jurnalistimizə rəhmət etsin və bizləri mərdi-məzardan qorusun!

Strategiya varsa ona inananlar da olmalıdır

3-cü Milli Marketinq Forumuna çox az qalır. Təşkilatçılar üçün sayılı saniyələr, spikerlər üçün dəqiqələr, iştirakçılar üçün isə saatlar. Bu simvolik vaxt bölgüsü sırf məsuliyyət ilə bağlıdır. Təşkilatçılar hər bir detalda həssas olduqlarından vaxtın hər saniyəsini, spikerlər də çıxışın faydalı olması üçün indi vaxtın hər dəqiqəsini sayırlar. Mən inanıram ki, foruma izləyici kimi qatılacaq insanlar indi saatları saysalar da forumdakı maraqlı çıxışlar zamanı saniyələr olmasa da, dəqiqələrin ləng getməsini istəyəcəklər. Spikerlərdən biri olaraq fürsət olduqca forum öncəsi bəzi fikirlərimi sizinlə paylaşmaq imkanı olmuşdu. Forumdakı tezislərimdən biri bu yazının başlığı kimidir. Nəzərə alsaq ki, ümumi çıxış üçün sadəcə 15 dəqiqə vaxt olacaq istərdim ki, strategiyaya inam ilə bağlı 4 müxtəlif kateqoriya üzrə bəzi qeydlərimi sizlərlə paylaşım ki, işimizdə bu məsələlər haqqında düşünək:

1. Uzunmüddət bizimlə çalışanlar

Zaman keçdikcə biz biznes strategiyamız və marketinq strategiyamıza əl gəzdirir və trendləri izləyərək ona yeni elementləri daxil edirik. Bəzi şirkət və təşkilatlar isə heç zaman ümumi bir strategiya haqqında düşünməyibsə biznesi böyüdükcə bu barədə fikirləşib ortaya yeni planlar, strategiya qoyur. İşçilərlə şirkətin planları ilə bağlı ünsiyyət zəif olduqda, şirkətin uğur və uğursuzluqları ilə bağlı əməkdaşlar ümumi məlumatlı olduqda və ya dəyər və prinsiplər hamıya aydın olmadıqda ‘ekologiyanı qoruyaq’ prinsipi ilə işləyən şirkətin 5 illik əməkdaşının Bakıdan Qəbələyə gedərkən yolboyu 6 plastik butulkanı, energetik içkinin 2 dəmir bankasını pəncərədən gözəl təbiətə atmasında və ya şirkətin satışlarının ciddi artdığı yeni perspektivlər dövründə 100 manat çox maaşa görə işini dəyişməsində təəccüblü heç nə yoxdur. Bu məsələlər çox nisbidir. Təbiəti zibilləmək də, iş yerini dəyişmək də fərdi məsuliyyətdir. Amma işçilərlə düzgün kommunikasiya edilmiş strategiya bu kimi halları əminəm ki, çox minimallaşdırır.

2. Şirkətə yeni qoşulanlar və ya qoşulmaq istəyənlər

Bu yaxınlarda həmkarlarım iş müsahibəsi keçirirdilər. Namizədlərdən biri hər suala cavab verəndə ‘International Organization’ deyib beynəlxalq şirkətdə işləmək istəyində olmasını bildirirmiş. Etiraf edim ki, mənim üçün də indi işlədiyim təşkilatın bu pozisiyalaşması əsas seçim amillərindən biri olmuşdu. Əgər kimsə marketinq araşdırması və ya CRM üzrə mütəxəssisdirsə iş axtararkən şirkətlər arasında bu sahələrə daha çox önəm verən şirkətə üstünlük verəcək. Həmçinin, şirkətdə sınaq müddətində olan insan öz bilik və təcrübəsini istifadə etmək üçün platforma görməyəndə işdən ayrılmaqla bağlı özü şirkətdən daha tez qərar verəcək. Belə bir təcrübə də var ki, insan şirkətin məhsul və xidmətinə dəyər verib müştəridən əməkdaşa da çevrilir. Özü də bu motivasiya sadəcə gələcəkdə məhsul və xidmətlərdən güzəştli istifadə etməklə bağlı deyil, daha çox bu şirkətin müştərilərə olan münasibəti, işin təşkilinə münasibət ilə bağlıdır.

3. Müştərilər

Dünyanın harası olmasından asılı olmayaraq reklam və PR müştərilərin əksəriyyəti üçün qərarverməyə daha çox təsir edir. Müəyyən etmək lazımdır ki, müştərilərimiz üçün bizim strategiyanın hansı tərəfləri maraqlıdır və bunun üzərindən kommunikasiyanı aparıb onları inandırmalıyıq. Bunu mobil telefonların istehsalında da görmək olar. Müştərilər həm Samsung-da, həm də Apple-da hər yeni seriyada əsrarəngiz dəyişiklərin olacağına inanırlar. Düzdür əksər müştərilər kor-təbii bu proseslərin içində olurlar. IPhone 3-ün bütün imkanlarından xəbərdar olmayanlar, dəbə görə aldıqları 6-cı seriyada heç 25 % funksiallıqlardan xəbərdar olmurlar. Amma əsas məsələ odur ki, IPhone 7 çıxanda ‘nə isə yenilik var’ prinsipi ilə bu insanlar onu alacaqlar. Rahatca görmək olur ki, Apple yenilikçi strategiyasını sadə seriyalama prinsipi ilə müştərilərə çatdıra bilir.

4. Partnyorlar

Nəhayət sonuncu kateqoriya partnyorlarla bağlıdır. Şirkətlər mütəmadi özləri haqqında rəsmi və qeyri-rəsmi məlumatlar yaymaqla strategiya və planlarını biznes partnyorlarının ‘diqqətinə çatdırırlar’. Məsələn səhm bazarlarında külək şirkət ilə bağlı pessimist xəbərlər olan kimi daha da sürətlə əsir. Əgər şirkət istehsal prosesində enerjiyə qənaət etdiyini bəyan edirsə onu avadanlıqla təchiz edən şirkət bu prinsipə uyğun gələn məhsulunu təqdim edə bilər. Oxşar dəyərləri paylaşan şirkətlər və təşkilatlar bir-biriləri daha asan dil tapırlar. Korporativ sosial məsuliyyətə önəm verən şirkətlər koalisiya şəklində sosial layihələrə dəstək də verirlər. Bir şirkətin loqosunu hansısa sosial layihədə görən partnyor, təchizatçı bu layihəyə özünü də dəstəkçi kimi qoşmağa çalışacaq.

Burada xüsusi qeyd etmədiyim rəqiblər kateqoriyası da var ki, bizim güclü və ya zəif olmağımız onların da strategiyalarını rasional aparmaqlarına imkan verəcək. Bu kateqoriyanı unutmayıb xarici PR-da diqqətli olmalıyıq.

İstənilən halda şirkət ümumi biznes strategiyasının bəzi elementləri üzrə gərək daxili və xarici PR ilə kommunikasiyanı davamlı etsin. Əks halda şirkət brendinə və ya təqdim etdiyi markalara inam indeksi azalacaq. Bu isə biznesin uğursuzluğuna gətirib çıxaracaq.

Alət çubuğuna keç