Özünü tənqiddə necə ədalətli olmaq olar?

 

İndi bir çox vakansiyalarda işçilərdən tələb olunan onun tənqidi təfəkkürünün olmasıdır. Əslində tək iş yerində yox, hər bir yerdə insanın rasional düşüncə tərzinə sahib olması çox vacibdir. İndi məlumatlar o qədər çoxdur ki, insanı özündən çıxardan o qədər səbəblər var ki, fəaliyyətlərimiz çox zaman emosional düşüncələrimiz əsasında olur. Bəlkə də 100 il qabaq da belə olub. İstənilən zaman özümüzdə özünəqarşı tənqidi təfəkkürü inkişaf etdirmək olduqca vacibdir. Bəs yaxşı bu zaman necə düzgün, ədalətli olmaq olar?

Təbii ki, insanların çoxu səhv olanda belə bunu biruzə verməyi xoşlamır. Hamının özünə görə həqiqəti var deyib müzakirələrdə özünü daha haqlı görür. Obyektiv olmaq olduqca çətindir. Ötən həftəsonu Quba – Bakı magistralında xoş olmayan bir hal ilə rastlaşdım. Hava hələ açıq olduğundan 700-800 metr uzaqlıqda yolun solu ilə hərəkət edən yük maşınını görürdüm. Maksimum hərəkət sürəti 110 olan bu yolda onun sürəti 70-80 olardı. Mən də 100 ilə hərəkət edirdim və onu sağdan ötməmək üçün sola keçməyə cəhd edirdim. Ancaq həm onun zolağını dəyişmək fikri olmadığını görüb, həm də sol zolağa keçsəm arxadan gələnlər üçün mənim də təhlükə yaradacığımı düşünüb sağ zolaqla hərəkəti davam etdim. Beləliklə bu genişlə bir neçə saniyəyə onu keçməliydim. Ancaq nə baş verdi? Mən arxasında yük hissəsi 15-20 metr olan yük maşınına çatanda, onun qəfil sola dönmə işığını yandırdığını gördüm. Onun dönməsi elə qəfil baş verdi ki, mənim maşını güclü tormozlamağım bizi qəzadan qurtardı. Güman ki, məni onun ölü bucağına düşmüşdüm və mənim çatdığımı görməmişdi. Əvəzində bir az sonra mən o maşını solundan keçdim. Əlbəttə ki, bu absazı oxuyub məni də, onu da qınayalar var. Mən də təbii ki, həmin an dərhal onu qınadım və ağlıma gələn ən pis sözlərlə.

Amma və ancaq.. İstənilən vəziyyətə gərək soyuq başla baxasan. Mənim həmin an üçün etdiyim səhv hərəkət nə idi? Sağ zolaqda yüksək sürət yığmaq, şüuraltı o maşını sağ zolaqdan keçmək istəyi. Bunlar düzgün deyil. Problem məhz budur ki, biz özümüz səhv edəndə belə bunu qarşımızdakının səhvinə bağlayırıq. Ona görə də özünü tənqiddə ədalətli olmaq çətinləşir. Biz Azərbaycanda hansısa işi etməyə tənbəllik edəndən, hansısa işi səhv görəndə bunu sistemə, başqalarının adına yazmağı xoşlayırıq. Ona görə də bizdə özündən razılıq, başqalarının haqqında girmək xüsusiyyətləri formalaşır.

Hər bir insan səhv edir. Səhvi qəbul etməyi bacarmaq lazımdır. Özünə tənqidi yanaşmaq həm də səhvlərdən sonra ortaya çıxan bir məsələyə deyil. Elə məsələlər var ki, biz onlar haqqında ümumiyyətcə məlumatlı deyilik. Onları bilmədiyimizi bilmirik. Məhz özümüzü rasional təhlil edəndə, biz bu çatışmamazlıqları da ortaya çıxarda bilirik. Yalandan mən bilirəm, yaxud da bunu bilməsəm də olar deyib özümüzü aldatmağa ehtiyac yoxdur. Əsas odur ki, təhlil etdikcə öz müsbət və mənfi tərəflərimizi görə bilirik.

İnsan gərək özünü aldatmasın. Özünüqiymətləndirmədə ədalət dediyimiz məhz budur. Təbii ki, əgər insan bütün günü bütün situasiyalarda özünü mənfi mənada tənqid etsə, özünə inamı da azaldacaq. Bu da düzgün deyil. Biz bəzən bilərəkdən də hansısa səhvləri edirik. Sizin öz həqiqətlərinizə uyğun olaraq bunu özünüzün tənzimləyə bilməyiniz gərəkdir. Odur ki, gəlin özümüzə kənardan baxmağı bacaraq, özümüzü həmişə haqlı bilib özümüzü böyük faciələrə aparmayaq.

Bir yerdə ilişib qalmamaq üçün 5 dinamik məsləhət

Bəlkə siz də mənim kimi 2000-ci illərin əvvəllərində əsl adı Alecia Beth Moore olan Pink-in Family Portrait mahnısının klipinə baxanda ifaçının klipdəki uşaq olduğunu düşünürdüz. Bu mahnını Pink 22 yaşında yazmışdı. Nədən bu yadıma düşdü? 2 ay öncə Youtube-da Pink Vevo səhifəsindən onun yeni, ‘What About Us’ mahnısı yayıldı.

İşdə adətən Youtube özü axtarış tarixçəmə uyğun mahnı təkliflərini ardıcıl səsləndirir. Arxa fonda olduğundan bəzən işim gərginliyindən səs gəlsə də, əslində heç dinləmədiyim mahnılar 100 faiz olur. Ancaq bu mahnı gedəndə dərhal çevirdim klipinə ki, nə əcəb bu mahnı mənə tanış deyil, gördüm ki, Pink-in yeni mahnısıdır. Onda mahnı 1 gündü qoyulmuşdu. İndi artıq 87 milyondan da çox baxış toplayıb.

Pink 2 ilə 40 yaşını qeyd edəcək. Amma görünən odur ki, bu insanlar heç yerində saymağı xoşlamırlar. 10, 20 il dayanmadan çalışırlar. Bütün yenilikləri, yeni trendləri tuturlar və hər dövrdə auditoriyalarını məmnun etməyə çalışırlar. Özüm də ara-sıra edirəm, sizə də tövsiyyə edirəm. Dünyada idman, biznes, incəsənət sahəsindəki məşhur adamların qısa olsa da tarixçələrini Wikipediadan oxuyun. Karyera və yaradıcılıqlarının əksər hallarda 20, 30 il davamlı getdiyini görəcəksiz.

Bizim ölkə düzdür, cavandır. Üstəlik yeni biznes qaydları ilə 15-20 ildir oynayırıq. Amma ümumi götürəndə bizdə insanların çoxu davamlı karyera həvəsində olmurlar. Daha dəqiq desək bir yerə çatıb, orada rahatlanmaq istəyirlər. Bəziləri üçün bu rahatlanmaq rahat 1 tikə çörək qazanmaq, bəziləri üçünsə son mənzilə qədər qəşəng çak-çuk çıxan obyekt anlamı gətirir.

Həyat isə belə deyil. Bunu biz devalivasiyada da gördük ki, hər an böyük imkanlar əldən çıxa bilər. İnsan işdən də çıxa bilər, uzun müddət işsiz də qala bilər. Bu yazımdan bir yerdə ilişib qalmamağın 5 dinamik çıxış yolunu təqdim edirəm:

1) Komfort zonadan çıxmaq – Son 1 il ərzində bir xeyli dostumuz xaricə yaşamağa və işləməyə üz tutub. Mən onlar üçün xaricdə rahatlıq tapmağın necə çətin olduğunu çox gözəl başa düşürəm. Onların bəziləri ilə söhbətdə də bunu özləri etiraf edirlər. Ancaq onların bəziləri burada olan rahat həyatlarını burada qoyub, gələcək rahatlıqları üçün özlərini diskomfort mühitə salıblar. Daha çox çalışmaqla, az istirahət etməklə. Ancaq o ümidlə ki, gələcək təminatları daha uzunmüddət olsun. Müəyyən yaşdan sonra bunu etmək çətin olur. Ancaq çalışın ki, sizdə bu müəyyən yaş çox gec olsun. 40-45 hətta belə. İşdə əgər daha çox zəhmət tələb edən yeni vəzifə varsa və buna can atmırsınızsa demək sizin yaşınızın neçə olmasından asılı olmayaraq, siz artıq həmin müəyyən yaşa vaxtından tez çatmısınız.

2) Heç zaman özündən 100 % qane olmamaq – ‘Bu günə də şükür’ çox yaxşı təsəllidir. Amma 2-3 il boş-boş işlərlə məşğul olanda, şükür etmək yadına belə düşmür. Bir çox insan, xüsusən orta menecment bir yerə çatdıqdan sonra, özünəinam yersiz olaraq maksimum olur və özündən tam qane olmaq mərhələsi başlayır. Xüsusən cibə biraz yaxşı pul gəldi, artıq danışdığın istənilən mövzuya sanki nöqtə qoyursan. Bu heç də yaxşı hal deyil. Tanıdığım biznesmenlər gecə-gündüz çalışdığı və tam qane olmadığı halda, hansısa şirkətdə nisbətən yüksək vəzifəsi olan adam heç gündəlik öhdəliklərinə belə diqqətlə yanaşmır, günləri yola verir. Təsəllisi də özündən qane olmaqdır ki, mən istəniləm zaman bu işi görməyə qadirəm. Bu isə ömürdən-gündən aparır.

3) Həmişə cavan qalmaq həvəsi – 10 il qabaq tələbə olanda özümü 40-50 yaşlı insanlardan ağıllı sayırdım. Düşünürdüm ki, çox müasirəm. İndi əminəm ki, hazırki tələbələr məhz özlərini məndən güclü sayırlar. Müasirlik, sadəcə texnologiya istifadə etmək bacarığı deyil. Bu texniki bilikdir. Müasirlik daha çox yeni trendləri tutmaq qabiliyyətidir. Bu cür insanlar daima cavan qalırlar. Təbii ki, mənəvi ilə yanaşı fiziki sağlam qalmaq üçün idman və sağlam qida da önəmlidir.

4) Çox pul qazanmaq istəyi – Kimsə ‘otkat’ ilə çox pul qazanırsa, bu 100 % geci-tezi ona başağrısı olacaq. Rahatlıq üçün düzgün yollar haqqında düşünmək lazımdır. 10-cü 1 DƏQİQƏ videosunda da qeyd etdiyim kimi bəzi şəxslər var ki, təəcüblü olsa da müəyyən bir məbləği aylıq qazanandan sonra onu artırmağa həvəsli olmurlar. Özlərinə limit qoyurlar. Faktiki olaraq pul hər il inflyasiya uğrayır. Hər şeyin qiyməti qalxır. Yeni-yeni ehtiyaclar ortaya çıxır. İçimizdə daha çox qazanmaq istəyi olmadıqda, yeni nələrisə öyrənmirik, öz üzərimizdə az çalışırıq və tənbəlləşirik.

5) Özünü başqalarına həsr etmək  – İnsan əhatəsini kiçiltdikcə pula, vaxtına qənaət edə bilər. Az öhdəliyi olduğu üçün həyatdan gözləntiləri də az olacaq. Amma bildiyin, bacardığın məsələlərdə çoxlu insana kömək etdikcə, yeni əlaqələr qurulur və insanın ağlına gəlmədən üzünə yeni qapılar açılır. Mən sizə və özümə arzu etmirəm ki, hansısa işi təmannalı görək, etdiyimiz hər xırda əmələ qarşılıq gözləyək. Amma istər-istəməz insan bu əməllərdən fayda görür. Heç şübhəsiz ən böyük fayda insanın özünün öz sahəsi üzrə qabağa getməsi olur.

Həmişə olduğu kimi bu yazıda da maksimum şəxsi təcrübə və müşahidələrimi qeyd etdim. Əminəm ki, siz də bu 5 dinamik məsələdən savayı bir çox çıxış yollarını özünüz də bilirsiz. Bilməklə iş bitmir, təbii ki, vacib olan onlara əməl etməkdir.

Kreativlik üçün az işləmək lazımdır?

Bu günlərdə yaxın adamın internet layihəsi üçün iş elanını paylaşmışdım. LinkedIn-də 1 şəxs 12 saat işlə kreativlik olmaz deyə şərh yazmışdı. Əslində isə iş heç 12 saat da deyil. Dostumuz bunu haradan çıxardı, ilkin olaraq bilməmişdim. Sonradan ümumilikdə Azərbaycandakı iş yerlərini nəzərdə tutduğunu deyirdi. İcazə verin, bu yazıda 2-3 kəlmə çox işləmək və yaradıcılıqdan yazım:

Birincisi yaradıcılıq deyəndə çox insan avtomatik incəsənət sahələrini başa düşür. Biznesdə yaradıcılıq, gündəlik həyatda yaradıcılıq yaddan çıxır. Hələ bəziləri düşünür ki, bu dünyadakı yaradıcı şəxslər ancaq solaxaylardır. Əslində isə hər birimizdə azdan-çoxdan müəyyən bir kreativlik var. 

İkincisi həqiqətən yaradıcı biri olmaq üçün gərək ki, insan arada yaxşıca istirahət etsin, incəsənətdən tutmuş ədəbiyyata, səyahətdən tutmuş gündəlik rutindən fərqli nələrisə etməyə, onlarla məşğul olmağa çalışsın. Görmək, nümunə götürmək yaradıcılıqda vacib rol oynayır. Adətən insan özü-özünü aldadır ki, bu öz ağlıma gəldi, əslində isə çox zaman qazandığı təcrübənin məhsulu olur.

Üçüncüsü ağlımız kinolarda gördüyümüz, haqqında oxuduğumu Google kimi yerlərin ofisinə getməsin ki, naharda bilyard oynamaq, ofisdə şortiklə gəzib, MacBook-la divanda oturub milkşeyk içə-içə işləyirsən. Belə işlər dünya üzrə 1-2 % olar, ya olmaz. Qarantiya da yoxdur ki, bunlar kreativliyi artırır. Həm də elə sahələr var ki, orada ümumiyyətcə belə mühit əksinə işdəki nizam-intizama pozmağa gətirib çıxarır.

Dördüncüsü çox çalışmaq yeniyetmə və gəncləri gərək qorxuztmasın. Əziyyət çəksək nəyisə mütləq öyrənəcəyik. Sonra avtomatik olaraq gündəlik uzun zamana görülməli işləri effektiv görməyə həvəsli olub yaradıcı həllər tapacağıq. Adam var, camaatın 3 günə gördüyünü bu 1 günə görür, 2 günü öz işlərinə ayırır.

Beşincisi vaxtın qədrini bilib günə 12 saat işləmək istəməməyiz normaldır. Təqdirəlayiqdir. Amma məsələn öz biznesiniz olsa gərək günə 14 saaat işləyəsiniz bəzən. Həm də lap 15 saat belə işləsən yaradıcı olduqda işi özün üçün az-çox maraqlı edə bilirsən.

Üzərinizə götürməyin, Facebook-da adi göz oxşayan mesaj yazmağı bacarmayanlar var ki, böyük iddialarla yaşayırlar. Yazma o mesajı 30 saniyəyə, yaz 1 dəqiqəyə, qoy oxuyanın gözü oxşasın, sualına, istəyinə diqqətlə baxsın, geri tez dönsün.

İlk iş yerində diqqət etməli olduğunuz 5 məqam

Bu günlərdə Facebook və LinkedIn-də dostlardan Azərbaycanda uzunmüddətli karyera qurmaq məqsədilə çalışmaq istədiyiniz şirkət hansıdır sualını soruşmuşdum. Gələn cavabların çoxunda konkret şirkət, təşkilat adı yox idi və daha çox ölkəmizin biznes mühitindəki problemlər qeyd edilirdi. Əlbəttə ki, hazırda ölkəmizdə karyera qura bilmək ümidilə harasa işə düzəlmək deyil, dolanışıq üçün təki hardasa işə düzəlim prinsipi daha keçərlidir. Amma ara-sıra çox yaxşı iş yerləri olur ki, onlara giriş səviyyəsində yeni məzun olanları işə götürürlər. Tələbələrin məzun olmaqlarına çox az qalmış bir ərəfədə düşünürəm ki, bu yazı onlara faydalı olar. Belə ki, siz əgər uğurlu CV hazırlayıb müsahibəyə dəvət olunubsuzsa və müsahibəni də uğurla keçib işə başlamısınızsa, o zaman bu 5 məqama mütləq əməl edin:

  1. Özünüzə əmin olun, amma həm də sadə olun – Rəqabətdə bəzən özündən niyə görəsə güclü hesab etdiyin insanlara qalib gəlib yeni iş yeri tapırsansa, xüsusən də bu iş yerində korporativ mədəniyyət orta və ya yüksəkdirsə istəmədən belə şişirsən. Ona görə də gərək bir əlində mütləq özünü partlatmaq üçün iynə gəzdirəsən. Necə ki, körpə uşağın növbəti addımları onun valideynləri tərəfindən çox asan proqnozlaşdırıla bilinir, eləcə də yeni işçinin hərəkətlərini onun menecerləri çox rahat proqnozlaşdıra bilirlər. Burada da iki məsələ var ki, biri işçinin xeyrinə, biri isə ziyanına işləyir. İşçi özünü nə qədər özünə əmin göstərə bilirsə, bir o qədər rəğbət qazanır. Əgər bu özünəəminlik sən özün sezmədən belə özündənrazılığa, kobudluğa doğru gedirsə bunu çalış ki, kontrol edə biləsən.
  2. Şirkəti və ya təşkilatı daha da yaxşı tanıyın – Əlbəttə, əgər siz bu mərhələyə gəlib çatmısınsa demək ki, sizin şirkət və ya təşkilat haqqında kifayət qədər məlumatınız var. Ən azından sosial mediadakı səhifələrini izləyirsiniz, internet səhifəsinə baxmısınız. Amma şirkət həmişə daxildən fərqli olur. Şirkətin çətin günləri olur. Təhlükəli anlar yaşayır. Bunlar sizi qorxuzmasın. Siz nəzər yetirin görək şirkət bu çətinliklərə necə tap gətirəcək. Bəzən sizə bu çətinliklər keçilməz gələ bilərlər və həvəsdən düşə bilərsiniz. Ancaq axırda çox təəssüf ki, siz yanılacaqsınız. Əgər bu şirkətdə Azərbaycandaxili və ya xarici şirkətdirsə dünya üzrə ucalmaq imkanları varsa, sizi həvəsdən salanlara qulaq asmadan karyera yüksəlişi imkanlarını öyrənin.
  3. İşə konsentrasiya olun – Yeni iş yeri, iş yerindən dostlar, işdən check-inlər. Bunlar çox maraqlıdır, bəzən faydalıdır, amma həm də təhlükəlidir. Siz işə yeni dostlar qazanmağa və ya Facebook-da girib Azərbaycanda hər şeyin pis olduğunu yazmağa götürülməyibsiniz. Sizi konkret vəzifə üçün götürüblər. Ola bilsin ki, iş yeri bunun üçün sizə lazımi istiqamətlər vermir, amma yenə də ruhdan düşməyin. Yuxarıda da dediyim kimi şirkəti dərindən araşdırın, sektorunuzu öyrənin. Öyrənməyə, yeni məlumatlar əldə etməyə, iş prosesini təkmilləşdirmək məqsədilə ona töhfələr verməyə can atın. Yəni fikrinizi işinizə yönəldin. İnanın ki, ən faydalısı budur. Mənim artıq 10 ildən artıq iş təcrübəm var. Bilirsiz özümü ən çox niyə qınayıram. İş vaxtı fikrimi yayındıran məsələlərə vaxt ayıranda. O ki, qaldı dostlara. Əlbəttə bizim həyatda bəzən ən yaxın dostlarımız işdən qazanadıqlarımızdır. İnsan faktiki gününün 3-də biri yatırsa, birini yolda, ailəsilə olursa, qalan birini də işdə keçirir. Burada bizə çox doğma insanlar olur. Bu proses isə təbii gedir və sizin şəxsi keyfiyyətləriniz, bacarıqlarınız fonunda tez və ya gec ola bilər. Narahat olmayın, sosiallaşmaq üçün kifayət qədər vaxtınız olacaq.
  4. Naharı unutmayın – Adətən işlər nahar daxil 9 saat olur. İndi ola bilər ki, sizin işiniz 9 saatdan çox olsun və ya şənbə günü də işləyəsiniz. Hər halda korporativ standartları ciddi olan şirkətlərdə belə problemlər olmur. Ancaq belə şəraitdə işləyirsinizsə bu da problem deyil. Bir məsələni unutmayın. Sizin gün ərzində istirahət etmək, görüşlər keçirtmək, şəxsi işləri görə bilmək üçün 1 saat vaxtınız var. Məsələn, mən bu yazını nahar fasiləsi vaxtında yazıram. Nahar vaxtı demək olar ki, xidmət sektoru tam işlək olur. Yəni mən ənənəvi nahar vaxtı, 1-2 arası olan deyirəm. Ola bilsin ki, siz elə xidmət sektorundasınız və nahar vaxtı sizdə fərqlidir. Sözümün canı odur ki, bu bir saatı faydalı istifadə etməyə rutinləşdirin. Naharı unutmayın deyərkən həm də yemək yeməyin vacibliyini qeyd etmək istərdim. Az da olsa nahar vaxtı mütləq qida qəbul edin. Çox yemək isə bilməmiş olmazsınız, sizə nahardan sonra yuxulululuq gətirəcək.
  5. Biraz az səbirli olun – İndi Azərbaycanda ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri icraçıların sanki azalması ilə bağlıdır. İndi çox adam menecer, rəhbər və ya öz biznesinin sahibi olmaq arzusu ilə yaşayır. Bu əlbəttə ki, çox gözəldir. Ancaq mən sizə bu məsələdə səbirli olmağlı arzulayıram. Baxın, 2000-ci ilin əvvəlində Azərbaycanda cəmi 5-10 tədris mərkəzi olardı, indi onların sayı yüzlərlədir. Əlbəttə ki, bu müddət ərzində öz biznesini ağılla quran şirkətlər oldu ki, indi bazarda gəlir baxımından böyük paya malikdirlər. Yeni qurulan şirkətlərə də çətindir. Bu öz yerində, həm də 3-4 il bundan qabaq Azərbaycanda bu qədər sayda restoran var idimi? Yox. Bu mövzunu çox davam etmək olar. Qısası onu demək istəyirəm ki, narahat olmayın. Bir neçə ilə yeni biznes sahələrində imkanlar olacaq. Bəli, siz də tez-tez oxuyursunuz ki, filankəs təhsilini yarımçıq qoydu, işdən çıxdı getdi özünə biznes qurdu. Doğurdan da belə bir ideyanız varsa işləyə-işləyə bunu biraz təkmilləşdirin. Amma vacib olan odur ki, bir müddət, bir neçə il normal hesab etdiyiniz bir yerdə işləyib biznes mühitini öyrənin. Səbirli olmaq deyərkən, daha çox işinizi öyrənməyə sizi həvəsləndirmək istəyirəm. Ola bilər ki, birbaşa sizin vəzifəniz maraqsızdır və ya məhduddur. Şirkətin öz iş prinsipini, digərlərini işini öyrənin. Yeni əlaqələr qurun.

İlk iş yeri sizə gələcəyiniz haqqında düşünməyə də imkan verəcək və ola bilsin ki, siz hətta illərdir sevdiyiniz ixtisasınızı da dəyişmək haqqında düşündünüz. Əsas olan odur ki, siz özününüzü daha yaxşı tanıyasınız. Əlbəttə ki, burada bir çox məsələləri qeyd etmək olardı. Bu an ağlıma gələn ən vaciblərini qeyd etdim. Əslində burada yazılanların bəziləri ilk iş yeri olmasa belə, yeni iş yeri üçün də keçərlidir. Sizi karyeranızda uğurlar arzulayıram!

 

Alət çubuğuna keç