Onun sığortası mənə extra large

Sizdə bilmirəm, ancaq məndə avtomobilin parkinq xərcləri benzin xərclərindən daha çox olur. Üst-üstə az qala ilə 1200 manatdan artıq xərc edir. Bəzən hansısa küçənin tinində evakuator xofu ilə deyil, əzərlər, cızarlar, sındırarlar fikri ilə saxlamayıb daha çox ödənişi olan parkinqə üz tuturam. Təbii ki, bu gündəlik xərc olduğundan adama böyük görünmür. Amma bizə deyəndə ki, get 500-600 manat ver maşınını elə yuxarıda da dediyim məsələlər daxil olmaqla qəza hallarından sığortala, çoxumuz buna getmirik. Bir çox insan deyir hadisədir olanda-olacaq, bəziləri özlərindən çox əmin olduqlarını deyir, təbii ki, çoxluq da bunun olduqca baha olduğunu düşünürlər. Təbii ki, hərənin öz həqiqəti var. Xüsusən də devalivasiyadan qabaq 25000 manata maşın alıb, birtəhər kreditini aybaay ödəyən insan, o maşınını indiki dəyəri ilə 40 000 manatlıq sığortalamaq üçün 1200-1300 manat gərək hər il pul xərcləyə ki, bu da real görünmür.

Amma qəzalar olur. Xırdalı-böyüklü hər gün 10-larla qəza olur. 10 nəfərdən 3-nün yol mədəniyyətinə əməl etdiyi bir mühitdə gəl olmasın. Əsas salamatlıqdır deyib, qarşı tərəfin günahı varsa ümidi onun icbari sığortasına bağlayırıq. Yox, səhv özümüzdədirsə və icbarimiz varsa, onu yola salıb fikirləşirik 3-4 min haradan tapıb maşını ortaya çıxarım. Özü də çox maraqlıdır. Baxmayaraq ki, Azərbaycanda avtomobilin könüllü kasko sığortası az yayılıb, qəza olanda verilən ilk ‘kasko var idi?’ sualı olur. Kreditlə avtomobil satılan vaxtı bu cür sığorta pis satılmırdı. Ancaq müşahidələr göstərir ki, bu sığortaya maraq azalmaqdadır.

Görünür bu azalmağı fürsət kimi görənlər olubdur. Yoxsa ortaya Kasko Butik brendi çıxmazdı. Heyif ki, ötən ay onların təqdimat tədbirində iştirak edə bilmədim. Səfərdə olsam da tədbirdə nə baş verdiyini ucundan-qulağından eşidə bildim. Bu günlərdə saytlarını da incələdim. Bizneslər o zaman inkişaf edir ki, o insanların arzularını və istəklərini incələyir və ortaya müştərinin axtardığını qoya bilir. İndi siz yuxarıdakı ilk 2 abzası yenidən oxuyun və görün sizdə belə sual çıxırdımı, ‘Niyə ucuz kasko edən yoxdur görəsən’? Əlbəttə ki, bilən bilir. Azərbaycanda bir çox sığorta şirkətləri əslində maşının markasından asılı olaraq minimal qiymətə az məbləğli kasko sığorta xidmətləri təqdim edirlər. Bir dostumuz minimum qiymətə avtomobilini 2000 manat dəyərində sığorta etmişdi. Avtomobilin arxa şüşəsi qırılanda, bu da içidolu bir arxayınlıqla götürüb sığorta sənədlərinə baxıb ki, zəng vuraram həll edərlər. Ancaq sən demə bu minimum paketdə avtomobil şüşələrinin sığortası nəzərdə tutulmayıbdır. Belə deyək, minimum xərclər hələ minimum məmnunluq demək deyil. Eyni zamanda qəza halında insanların ən çox nədən əziyyət çədiklərini siyahılaşdırsaq, gecikən sığorta ödənişləri, mübahisəyə itən vaxt, uzanan və keyfiyyətsiz təmir, əlavə xərclər və s.. Tək qəza halı yox, ümumiyyətcə sığorta almamaq üçün etdiyimiz bəhanələri də yada salaq. Mən ilin yarısını xaricdə oluram deyə sığorta mənə sərf etmir,  500 manata görə get filan qədər sənəd yığ, gəl indi bunlarla araşdır ki, rulun arxasında kim idi və s.

Belə hekayələr çoxdur. Başa düşdüyüm qədər Kasko Butik elə yuxarıdakı tipli hekayələri bir-bir təhlil edib və faktiki indiyə qədər sığorta şirkətlərinin təqdim etdiyi xidmətləri onlarla birgə əməkdaşlıq sayəsində daha fərqli təqdim etməyə başlayıb. Verdikləri vəd və təqdim etdikləri qiymət adamda belə bəhanə qoymur. Amma ən vacibi bu deyil. Ən vacib məqam məhz onların ortaya çıxardığı statistik məlumatdır ki, o da deyir ki, 97 % halda qəza ilə bağlı ortaya çıxan təmir xərcləri 5000 manatı keçmir. Əgər Kasko Butik öz vebsaytında verdiyi vədə, qurduğu biznes modelə əməl etməyə davam etsə, onda insanlar mütləq başqa bahalı sığortaları özlərinə XXXL görəcəklər. Faktiki siz sığorta ilə bağlı əlavə xərclərinizlə 100 % yox, cəmi 3 % risk edirsiniz. Əgər son 5 il ərzində qəza yaşamamısınızsa və düşünürsünüz ki, səliqəli sürürsünüz, qaydalara əməl edirsiniz, siz M və L paketi ilə kifayətlənəcəksiniz. Əgər qəza etmiş hər 100 maşından 3-dənəsindən 1-i olmaq istəmirsinizsə, bir xahiş də mən sizdən edim ki, avtomobil idarə edərkən mobil telefondan maksimum az istifadə edin.

Belə. İkinci devalivasiyadan artıq 2 il vaxt keçir. Bütün bu müddət ərzində biz xərclərin optimallaşmasından danışmışıq. Şirkətlər məhz bunu görməlidirlər. Necə ki, Kasko Butik görübdür. Əgər siz kütləvi bazar çıxışı istəyirsinizsə, kütlənin nəyə gücü çatdığını gərək düzgün qiymətləndirəsiz. Kasko sığortanı indi kim alacaq deyib, bu xidməti ümumiyyətcə təqdim etməməkdənsə, bu cür yanaşma ilə bazarın davranışlarını dəyişmək mümkündür. Biznesdə kommunikasiya vacibdir, gərək insanların qorxularına işıq salasan. Çünki sən bunu etməsən, 100 % başqası edəcək. Ona görə də heç bir halda şikayətlənməyin, istər fərdi qaydada, istərsə də şirkət olaraq. Yeniliklərə açıq olun, onları da tətbiq edin ki, fürsət düşdükcə bizim kimi insanlar da sizlərdən danışsın, yazsın.

Sənə 5 dəqiqə qabaq e-mail yazmışdım, niyə cavab yazmadın?

Texnologiyanın dayanmadan inkişafı, sosial medianın son 4-5 il ərzində brendlərlə, şirkətlərlə insanlar arasında ünsiyyəti sürətləndirilməsinin əslində bir çox xeyirləri olduğu kimi ziyanları da var. Məsələn, indi kimsə sənə nə isə yazanda çox qısa zaman ərzində səndən cavab və hərəkət gözləyir. Bu da biznes etikanın vacib elementi olan e-mail və ümumilikdə elektron yazışmalarda yeni nəsilin eyiblərindən biridir. Əlbəttə ki, e-mail və hər hansı bir mesaja sürətli cavab verməkdən gözəl heç nə yoxdur. Xüsusən də indi mesajlar, yazışmalar zəngləri əvəz edir. Harasa zəng etmirsən, sürətli cavab əldə etməyə çalışırsan. Hətta Facebook da səhifələrdə mesajların cavablandırılması müddətini qeyd edir ki, izləyicilər, müştərilər bu brendin nə dərəcə cavab verməyə meylli olduğunu müəyyən edə bilsin.

Deyim ki bu eyib gənclərlə yanaşı, hətta bəzən yaşı 30-u keçənlərdə də var. İşinin gur vaxtında bir də görürsən sənə e-mail və ya mesaj gəlir. Üstündən 5 dəqiqə keçməmiş görürsən həmin şəxs yenə yazır, başqa proqramlar vasitəsilə sənə xatırladır və eyham vurur ki, aldın mesajı, e-maili? Səndən də çox tez cavab gözləyir. Əslində elə cavablar var ki, onlar hansısa fəaliyyət istəyir, yaxud da sizin yazışdığınız insan bütün günü gözləmir ki, siz yazasınız və dərhal sizə cavab versin. Qeyd edim ki, bu yazdıqlarım rutin gündəlik yazışmalara və dostlarınızla, yaxınlarınızda ünsiyyətə aid deyil.

Bu günlərdə yayımladığım videoda telefonsuz günlərdən danışmışdım. Həqiqətən 24 saat telefona baxmadığım günlər oldu ötən ayın sonu. İnsan məcbur deyil ki, özünü Call Center edib 24 saat işləsin. Dərhal cavab verim, xətrinə dəyər. Bəlkə vacib nə isə deyir və s. Bu cür fikirlərlə düşünüb prioritetlərinizdən uzaqlaşmayın. Vacibdir ki, özünüzə qaydalar qoyasınız və qoy ətrafınızdakılar da bunu hiss etsin. Məsələn, mən axşam 12-dən sonra demək olar ki, heç bir mesaja cavab yazmıram.

Bu çox deyilsə də bir məsələni də qeyd edim ki, əgər siz kiməsə vacib nə isə yazırsınızsa, ‘salam, necəsən’ yazıb gözləməyin ki cavab yazanda nə demək istədiyiniz yazasınız. Məktub, mesaj etikasında bütün fikri bir dəfə yazıb elə birdəfəlik də göndərmək məsələsi var. Müasir dövr deyib belə gözəl etikadan imtina etməyin.

Nə gizlədim, hətta bəzən hər hansı bir fəaliyyət tələb edən e-mailə belə çox qısa zamanda cavab yazmaqdan zövq alıram. Vaxtın İdarəedilməsində də dərhal et mexanizmi çox gözəl işləyir. Sadəcə baxır hansı məqamlarda. Bu yazımı da özümə də, sizlərə də tövsiyyə kimi yazdım ki, başqalarının vaxtına hörmətlə yanaşaq.

Böhran dövründə işçilərin motivasiyasını qaldırmaqla bağlı 5 tövsiyyə

Bildiyiniz kimi hazırda Azərbaycan böhranın içindən keçir. Hələ bilinmir nə vaxt keçib qurtacağıq. 3-4 il öncə bir çox insanlar böyük şirkətlərdə, lap elə balaca şirkətlərdə özləri üçün karyera planları qururdular ki, manatın dəyərdən düşməsi əməllicə şirkətləri silkələdi. Bundan da əlbəttə ki, ən çox əziyyət çəkən işçilər olur. Hətta iş yerlərini saxlasalar belə, bir çoxlarında əmək haqqı kəskin aşağı düşdü. Ancaq motivasiya əlbəttə ki, sadəcə əməkhaqqı ilə bağlı deyil. Bu yazımız da əməkhaqqı daxil olmadan 5 digər tövsiyyəni özündə birləşdirir.

  1. Ünsiyyəti artırın – Bizdə həm sadə, həm də özündən razı rəhbərlər haqqında tez-tez eşidirik. Ünsiyyət sadə rəhbərin gəlib işçilərlə sadəcə əl ilə görüşməsi deyil. Rəhbər böhran vaxtlarında maksimum işçilərin yanında olmalıdır. Bu da çox sadə səslənir. Eləmi? Amma həqiqətən mənim fikrimcə böhranda rəhbərin və menecerin ən böyük vəzifəsi həm də işçilərin şəxsi problemləri ilə səmimi olaraq yaxından maraqlanmasıdır. Eyni zamanda şirkətin yaxın 1 və ya 3 illik perspektivini ara-sıra əməkdaşlarla bölüşməsi də vacibdir. Düzdür, daxili PR baxımından bəzən bir sıra məlumatların bəzi aşağı pilləli əməkdaşlardan müəyyən müddət gizli saxlanılması daha məqsədəuyğundur. Ancaq unutmayaq ki, böhranda daxili ünsiyyət olduqca vacibdir.
  2. Performansın qiymətləndirilməsi ilə bağlı ədalətli sistem qurun – Artıq bir çox şirkətlərimiz işçilərin performansını ölçməyə başlayıblar. Qabaqcadan əsas qiymətləndirmə göstəricilərini müəyyənləşdirmə o qədər çətin olur ki, ilin və ya layihənin sonunda qiymətlədirmədə boşluqlar ortaya çıxır. Motivasiyaya ən pis təsir amillərdən biri də məhz ədalətsiz qiymətləndirmədir. Şirkətinizdə sənayenizdən xəbəri olan bacarıqlı bir HR ilə bu işi düzgün qursaz bilin ki, hər mənada bir addım öndə olacaqsınız. Böhranda planlar alt-üst ola bilər. Satış rəqəmləri planla heç cürə üst-üstə düşməyə bilər. Ona görə də qiymətləndirmə göstəricələrini sadəcə rəqəmlərə bağlamamaq lazımdır.
  3. Maksimum sərbəst qrafikə doğru irəliləyin – Evdən işləmək, işə gec gəlib, gec çıxmaq, həftənin 4 günü çox işləyib 5-ci günü evdə olmaq və s. imkanların tətbiqini araşdırmağa başlayın. Bəli, indi böhrandır. Deyirik ki, çox işləmək lazımdır. İşçi lazım olsa 6-cı günü də işləməlidir. Ancaq indidən bu sistemə doğru gedin. Məsələ orasındadır ki, təzə gələn nəsilin nümayəndələrinin işləməklə çox arası olmayacaq. Bunu artıq mən neçə ildir ki, görürəm. Həm də Azərbaycanda bunu çox az şirkət tətbiq edir. Ona görə də siz fərqli iş yeri kimi fərqli insanların, daha dəqiq desək yaradıcı və innovativ insanların axtardığı iş yeri olacaqsınız. Həm də əsas odur ki, düzgün plan və hədəfləriniz olsun. Bunun düzgün daxili ünsiyyətini aparın və inanın ki, işçi iş yerində günə 5-6 saat olsa belə, fürsət düşdükcə bu ali hədəflər haqqında düşünücək. Mən şəxsən ara-sıra duşda British Council-dakı işlərimlə bağlı düşünürəm və ağlıma heç də pis ideyalar gəlmir.
  4. Tibbi sığortanı mütləq olaraq sosial paketinizə daxil edin – Sığorta faktiki olaraq işçiyə çəkdiyiniz xərcdə 13-cü maaşıdır. Sığorta xidmətləri elə çox fantastik baha olmur. Əgər işçilər üçün orta aylıq əməkhaqqı 800-1000 manat arasıdırsa və şirkətinizdə 50 işçi çalışırsa, adambaşı 500 manata minimal sığorta paketi əldə etmək mümkündür ki, bu da ilə 25 000 AZN edir. Unutmuşdum, axı böhrandır. Ancaq işəgötürənlər əməkhaqlarını azaldanda, evdə 2 nəfərdən biri işsiz qalanda stressdən müxtəlif xəstəliklər insanın bədəninə hücum edir. Nəticədə üz tutursan bizim bahalı klinikalara və az qala maaşının yarısını adı müayinəyə xərcləyirsən. Ancaq bunu işə götürən kimi təşkil edəndə sizin işçilər bu imkandan istifadə edir və bir balaca xəstəlik olanda onun qayğısını yaşamır və işdə işə daha çox fokuslanır.
  5. Təlimatlandırın  – Təcrübəsindən və yaşından asılı olmayaraq təlimatlandırma böhran vaxtı çox effektiv olur. Düzdür şirkətiniz yenə də bu proseslərə vaxt tapa bilmir. Çox işləmək lazımdır. Bir gün də fasilə vermək olmaz. Ancaq insan həyatda hansısa uğursuzluğa düşəndə oturub ondan çıxmaqla bağlı rahat düşünmürsə, özünü daha da dərin bataqlığa salır. İnnovasiya və yeniliklərlə bağlı, eləcə də işçilərin motivasiyası ilə bağlı 2-3 aya 1 təlim təşkil  etmək elə böyük büdcə aparmır. Xüsusən də indi ölkəmizdə təlimçilər doludur. Bunu daxili təlimçilər vasitəsilə ilə də edə bilərsiniz. İşçi sadəcə bir təlimdən sonra qaçıb gedəcəksə, qoy getsin. Ancaq bir çox əməkdaşlar mütləq sizinlə qalacaq, əgər siz onlarla qalıb işləmək istəyirsinizsə. İndi böhrandır deyə, xaricə təlimlərə göndərməkdən danışmıram 🙂

Fikir verdinizsə mən əməkhaqqından danışmadım. Həqiqətən, sadəcə pul ilə motivasiyanı qaldırıb uzunmüddət saxlamaq mümkün deyil. Yəqin ki, mənlə razı olarsınız ki, ən vacib resurslar öz əməkdaşlarınızdır. Ona görə də böhranda onlara çox vaxt ayırın. Sizi böhrandan həm də o komanda çıxardacaq. Həttə kimlərisə itirsəniz belə, kimlərəsə özünüz sağol desəniz belə sizinlə bu yolu axıraqədər gedən insanlar mütləq olacaq.

 

İnternetdə məşhur adamsan, gəl bir dənə loqomuzun qabağında şəklini çəkək

2016-cı ildə iqtisadi aktivliyin aşağı düşməsi sosial medianın aktivliyi üçün əməllicə düşərli oldu. Kütləvi işsiz olanlar, işdə olub işləməyənlər, lap elə gün ərzində zəhmət çəkib tər tökən insanlar belə gün ərzində bir neçə saatlarını sosial mediada keçirdiklərindən bu prosesə öz töhvələrini vermiş oldular. Kütlənin hədəfə alınması asan olan bir platformada belə kütləviləşmə heç şübhəsiz ki, marketloqların daha çox işinə yaradı. Bir neçə sosial media idarəetməsini həyata keçirən şirkət yarandı. İzləyicilərin brendlərin sosial media idarəetməsindən gözləntiləri artdı. Bu il göstərdi ki, sadəcə Facebook-da səhifə açıb idarə etməklə səs-küy salmaq olmur. Sosial medianın artıq öz qəhramanları və ulduzlar var, hansılarını ki, çoxunu biz ilk olaraq elə sosial mediadan tanımağa başladıq. Bu il onların bir çoxu artıq məqsədli şəkildə ətraflarına kütlə yığıb, bundan pul çıxartmağa başladılar.

Məsələn, götürək Hüseyn Əzizoğlunu, Taleh Yüzbəyovu, Banu Murad, Erkinli və Kənanlı İkibaşlını. Faktiki olaraq onları ölkəyə məşhurlaşdıran məhz sosial media oldu . Belə şəxslərin arasında uzunmüddətli TV-lərdən tanıdığımız insanlar da var. Muğənnilər, siyasətçilər, iqtisadçılar. Ancaq 1000-2000 layk yığmaqla sənin reklam daşıyıcı olmağına qarantiya yoxdur. Qəribov Azərin səhifəsinə baxsaz onun bunu neçə gözəl bacardığını görəcəksiniz. İnsanı sırf səyahətlərinə görə minlərlə insan izləyir. O da hara nə ilə, necə getdiyini oturub elə bədii təsvir edir ki, adam istəyir ona özü təyyarə bileti alıb versin ki, get, gəz, gör, yaz, bizdə oxuyaq.

Bəs, 2017-ci ildə bu proses neçə inkişaf edəcək? Əlbəttə ki, genişlənəcək. Bizdə bir neçə il öncə çox populyar olan Youtube-da yaxşı pul qazanmaq mümkün olmadığından indi pul qazanmağı real edən Instagram-da, Facebook-da yuxarıda da qeyd etdiyimiz şəxsləri görəndən sonra bir çox insan asan görünən yolla pul qazanmağa can atacaq. Amma biz bilirik ki, əslində sosial media üzərindən pul qazanmaq elə yeni bir şey deyil. Ancaq bu işə yenilikləri gətirmədən burada ‘milyoner’ olmaq biraz müşkül olacaq.

Gizli mesajlar – İstər video olsun, istər bloq yazısı, istər film. Ənənəvi məhsul yerləşdirilməsində gizli mesajlar və reklamlar həmişə effektiv olub. Nə qədər reklamı açıq edirsən bir o qədər kütlədə qıcıq yarada bilərsən. Əlbəttə məhsul və xidmətdən asılı olaraq bu qıcıq minimuma enə bilər. İstənilən halda bu cür reklam edənlərin gizli mesajları növbəti il daha effektiv olacaq.

Sosial məsuliyyət – Əgər sizi minlərlə insan izləyirsə və siz ağzınızda siqaret (bunun özü də reklam ola bilər) insanlara həyatı başa salırsınızsa və ya öz videonuzda suyu açıq qoyub dişlərinizi fırçalayayırsınızsa, ən azından öz təsir gücünə malik başqa insanlar tərəfindən də tənqid oluna bilərsiniz. Zarafat və ya reytinq qırmaq xatirinə edilən işlər bir müddət effektiv olsa da, özünə hörmət edən brend bu cür məsələlərdə diqqətli olacaq.

Konsept və tematik istiqamətlər – Biz daima şikayət edirdik ki, Azərbaycanda tematik media demək olar ki yox dərəcəsindədir. Müəyyən qədər idmana aid kanallar və internet saytları var idi. Digər sahələrdə də tək-tük tematik iş təqdim edən media var idi və olmaqdadır. Bir halda da ki, bunu sosial mediada etmək çox asandır və artıq bir çoxları edir, bu növbəti il daha aktual olacaq. Yeni gələn nəsil telefon və kompüter ilə böyüdüyündən onların sosial mediadan və internetdən tematika baxımından konkretlik gözləməkləri bizi təəccübləndirməsin. Belə konsept olanda uyğun reklamları da cəlb etmək asan olur. Bundan əlavə bu cür şəxslər gərək özləri də müştərinin reklamını necə və nə cür konseptə yerləşdirmək olar barəsində baş sındırıb cəlbedici təkliflər etsinlər.

Peşəkar şirkətlərin dəstəyi – Elə insanlar var ki, ümumiyyətcə sosial mediada bir xeyli insan tərəfindən izlənilsələr də bu prosesə nə başlayanda, nə də indi marketinq və reklam tərəfindən baxmayıblar. Düzdür, bu insanlar öz fikirlərini, ideyalarını təbliğ ediblər. Bunun özü də bir marketinqdir. Ancaq hansısa bir reklam aləti kimi öz profillərini və ya səhifələrini istifadə etmək ağıllarına gəlməyib. Belə insanlara, lap elə özləri sponsor, reklam verən cəlb edənlərə bu cür şəxslərlə işləyən peşəkar şirkətlər kömək edirlər. Onlar reklam verənlərin reklamlarını strategiya hazırlayaraq, bu şəxslərin təsirlərindən istifadə edib gizli və ya aşkar yayırlar. Düşünürəm ki, gələn il bu barədə də ölkəmizdə ciddi irəliləyişlər görəcəyik.

Dostlar, bu gün radioda bir dinləyici xalqımızı Instagram və Facebook-u öz təyinatına görə istifadə etmədiyinə görə belə desək qınayırdı. Ancaq bununla qəti razı deyiləm. Bəli, mənə də xoş gəlmir ki, LinkedIn-də kimsə sevgidən və ya yağışdan status yazır. Ancaq filan ölkə belədir, bizdə də belə olmalıdır marketinqdə işə yaramır. Fakt bu platformalar bizdə insanların fikrinə, hərəkətlərinə, fəaliyyətlərinə öz təsirini edir. Ona görə də burada yenilikçi olanlar və onu reallıqlarına görə düzgün istifadə edənlər daima bir addım öndə olacaqlar.

Qısaca olaraq Mc Donald’s UK karyera kitabçasından qeydlərim

Mc Do

Bu fikirlərimi az öncə Facebook-da status kimi yazdım. Düşündüm ki, bloqumuzda da paylaşmaq pis fikir deyil. Belə ki, bu səhər McDonald’s-ın UK üzrə karyera bələdçisi kitabçasını oxudum və növbəti fikirlərdə bir daha əmin oldum:

1) Yaxşı iş yeri öz işçisinə mümkün karyera pillələrini açıqca göstərəndir. Vacib deyil burada 1 və ya 5 il işləyəcən, əsas odur ki, inanasan ki, özünü yaxşı göstərə bilsən bu nərdivanda qalxma şansın artır. Xüsusən əgər iş yeri bunu xüsusi nümunələrlə göstərirsə.

2) Bizdə təlim bazarı hələ çox ümumi mövzularda təlim keçir. HR, Marketinq nəbilim Menecment. Təlim bazarı inkişaf etmiş ölkələr çox ixtisaslaşıblar və ona görə də fərqli müştərilərin fərqli ehtiyaclarını rahat qarşılayırlar. Məsələn Mc Donald’s-da işləyən yeniyetmə A Level, Foundation dərəcələrini işləyə-işləyə qazana bilər ki, bu da orta məktəbdən sonra kollec oxumadan ali məktəbə yol açır.

3) Köklü və böyük şirkətlərdə işləməyə çalışın. Bütün ömrünüzü olmasa da, heç olmasa 5-10 il. Yeni yaranmış şirkətlər insanları inandırmağa çalışır ki, hər şey super olacaq, amma xırda prosedurları belə az qala hər gün dəyişirlər. Hələ mən tənbehləri, nəbilim saysız-hesabsız iclasları demirəm. Üstəlik iş prosesində istifadə olunan yeni texologiyalar. Mc Donald’s deyir bizdə menecer olub sonra gedib öz biznesini də qura bilərsən. Sadə məntiqlə ən azı franşizə ilə belə bu brenddaxili işləmək olar.

4) 17-18 yaşdan yeniyetmələri işləməyə həvəsləndirin. Rəqabət çox pis artır. Akademik biliklərlə belə uğurlu karyeraya qarantiya yoxdur. Statusda bunu geniş yazmadım. Əlavə olaraq qeyd edim ki, gənclər düşünür ki, ali təhsil alıb ofisdə rahat şəraitdə işləyəcəm. Ona görə də çox zaman dəxlisiz ixtisaslara daxil olurlar. 4 il oxuyub bəs bu bu ixtisasın Azərbaycanda perspektivi yoxdur deyirlər. Dostum, inan ki, heç xaricdə də perspektivi yoxdur. Bizdə ali məktəbdə olan ixtisasların çoxu əmək bazarının reallıqlarından uzaqdırlar. Hələ məm tədrisi, dərs vəsaitlərini demirəm. Amma əmək bazarına yarımştat belə 17-18 yaşdan daxil olub real biznes mühitini görməklə həyatdan nə istədiyinizi daha rahat görmək imkanınız olur.

Düzdür Azərbaycanda cəmi 5-10 Mc Donald’s var. Bizə belə şeylər nağıl kimi görünür. Amma lüfən qlobal düşünün və hər bir fürsətdən ilk yararlananlardan olun.

 

Alət çubuğuna keç