PMP imtahanına qeydiyyat və hazırlıq məsləhətləri

Ötən həftə PMP haqqında 5 yalnış və ya doğru fikir haqqında yazanda imtahan vermək istəyən şəxslər üçün faydalı bildiyim bəzi məsləhətləri də paylaşacağıma söz vermişdim. Təbii ki, bu barədə yazılacaq, deyiləcək söz çoxdur. Ancaq istəyirəm ki, bu dəfəki yazıda bəzi konkret məqamlara toxunum.

Beləliklə, mərhələ-mərhələ nə etməli olduğunuzu diqqətinizə çatdırıram:

1. Azərbaycanda PMI proqramları üzrə tədris, imtahan formatı və mərkəzləri

Mənim PMI və onun kvalifikasiyaları haqqında 8 ildən artıq məlumatım var. Hələ GRBS-də işlədiyim vaxtlarda bu şirkət Azrbaycanda PMI-ın ilk qeydə alınmış tədris partnyoru olmuşdu. PMI imtahanları kompüterləşmiş və ya yazılı qaydada keçirilir. Yaxın 1-2 ilə güman ki, ancaq kompüterləşmiş olacaq. Təəssüf ki, Azərbaycanda kompüterləşmiş imtahanı vermək mümkün deyil. Kağız üzərində imtahan üçün GRBS-in statusu olsa da, gərək bir neçə ay qabaqcadan imtahana qeydiyyatdan keçəsən. Kompüterləşmiş imtahanın nəticəsini bilməyə 30-40 saniyə lazımdırsa, kağız üzərində imtahan nəticələri azı 10 günə elan olunur. Kompüterləşmiş test üçün Azərbaycana ən yaxın imtahan mərkəzi isə Tbilisidədir. Türkiyədə Ankarada, İstanbulda və İzmirdə də bu imtahanı verə bilərsiniz. Ətraflı məlumatı Prometric qlobal imtahanlar şirkətinin internet səhifəsindən əldə edə bilərsiniz. Qayıtsaq rəsmi tədris mərkəzi məsələsinə. Azərbaycanda müxtəlif təlim mərkəzləri layihə idarə etməsi kursları təqdim edirlər. Bakı Ali Neft Məktəbində hətta magistr dərəcəsi belə var ki, burada da PMP hazırlığı kursu da var. Amma unutmayın, ancaq PMI tərəfindən qeydə alınmış tədris partnyorunda tədris alanda sizin PMI kvalifikasiyalarının imtahanı üçün tələb olunan Professional Development Unit (PDU) almaq imkanınız olur. İndi internetdə çoxsaylı onlayn proqramlar var ki, bu kurslara qoşularaq da siz rəsmi qaydada PDU qazana bilərsiniz. Yəni fiziki olaraq qeydə alınmış tədris partnyorunda hazırlıq keçmək vacib deyil. Bu baradə az sonra.

2. İmtahana qeydiyyatdan keçmək

Konrekt olaraq PMP imtahanına qeydiyyatdan keçməkdən ötrü sizə 35 PDU lazımdır. Təhsiliniz ən azı tamamlanmış bakalavr pilləsidirsə, o zaman əlavə olaraq 4500 saat layihə təcrübəsi də lazım olacaq. Bu hardasa 3 illik layihə meneceri təcrübəsi tələbidir. Əgər sadəcə 1 il ərzində paralel 3 layihədə işləmisinizsə, bu o demək deyil ki, 1 illik təcrübənizi 4500 saat təcrübə kimi qeyd edə bilərsiniz.  Bu detallara çox dərin getmirəm. Çünki PMP handbook-da bu barədə ətraflı məlumat var. Bizim yazımız daha çox hazırlıq üzərindən qurulduğundan imtahana qeydiyyatdan keçməyin psixoloji tərəflərinin vacibliyini qeyd edim. Kompüterləşmiş imtahanın qiyməti ilkin cəhddə 555 dollardır. Ancaq siz 129 dollar, üstəgəl 10 dollar xidmət haqqı ödəməklə PMI-ya 1 illik üzv ola bilərsiniz.  Bu zaman imtahan qeydiyyatı 405 dollar olacaq. Azı 11 dollar qabaqdasız. Birinci cəhddə kəsilsəniz, üzvlük sizə imtahanı 375 dollar əvəzinə 275 dollara verməyə imkan verəcək. Ödəniş kart ilədir. Azərbaycanda bəzi banklar ödənişə 18 % ƏDV əlavə edə bilər. Bu haqq-hesab məsələsi insanda böyük məsuliyyət formalaşdırır. Hazır olanda qeydiyyatdan keçərəm deyib, özümüzü aldatmayaq. İmtahana qeydiyyatdan sonra nə az, nə çox 365 gün ərzində maksimum 3 cəhddə imtahan vermək imkanınız var. Bu öhdəlik sizdə məsuliyyəti artırır. Daha konkret olursunuz.

3. Eşitmişdik ki, martda imtahana nə isə dəyişiklik olub

Bəli, düz eşitmisiniz. Amma əgər PMI ilə öncədən ciddi tanışlığınız yox idisə, bu sizi narahat etməsin. PMI 4-5 ildən bir özünün layihə idarəetməsi üzrə standartı olan Project Management Body of Knowledge (PMBOK) nəşrini təzələyir. Sonuncu dəyişiklik də ötən ilin sentyabrı baş verdi və hazırda bu nəşrin 6-cı buraxılışı qüvvədədir. 5-ci nəşrlə müqayisədə ortalama 20 %-lik dəyişiklik baş verib. Yeni proseslər əlavə edilib. Ona görə də martın 26-ı imtahanda sualların düşdükləri istiqamətlər də yenilənərək 6-cı buraxılışa uyğunlaşdırılıb. Siz bu işə yeni başlayırsınızsa, sizin üçün daha rahat olacaq. Çünki birbaşa 6-cı buraxılışı mənimsəyəcək və ən azı 4-5 il işlənəcək bu standartları daha dərindən biləcəksiniz. Bu dəyişiklik özünü yeni hazırlıq vəsaitlərinin olmamasında, yaxud da sınaq testlərin yeniliklər üzrə daha az sualın olmasında özünü göstərə bilər, ancaq yaxın bir neçə aya bu problem artıq tam həll olunacaq. Çünki bu sahədə çalışanlar ötən ilin payızından bu dəyişikliyə uyğunlaşmağa çalışırlar.

4. Praktik təlimlər, vəsaitlər

Yuxarıda qeyd etdik ki, sizin 35 saatlıq tədrisiniz olmasa imtahana qeydiyyatdan keçə bilməyəcəksiniz. Odur ki, sizə ilk yaxşılığı edirəm. Udemy onlayn tədris portalında şəxsən özümün qeydiyyatdan keçib faydasını gördüyüm Joseph Philipsin təlimini sizə tövsiyyə edirəm. Yeni suallarla olan imtahan üçün kurs da artıq yenilənməlidir. Ümumiyyətcə, bu təlimçinin izahatı, hazırladığı konspekt çox sadə və əhatəlidir. İmtahana qeydiyyat və faydalı məsləhətlərdən başlayan təlim sonra bütün mövzuları dəqiqliklə izah edir. Hər bölümün sonunda olan testləri çalışın 2 dəfə edin. Sonda olan final testini də 2 dəfə etməyi tövsiyyə edirəm. Yuxarıda sizə həm də 1 illik PMI üzvlüyünü dedim. Bu üzvlük sizə PMBOK 6-cı nəşrini lizensiya ilə yükləməyə imkan verir. Bu vəsaitin 6-cı buraxılışı ötən ildə çıxdığından onu internetdə pulsuz tapmaq müşkül məsələdir. Vəsaitin sonunda Agile layihə idarəetməsi ilə bağlı praktik vəsait də təqdim edilir. Bu vəsaiti ilk dəfə oxuyanda bir çox məsələ sizə aydın olmaya bilər. Səbirli olub 2 dəfə oxusaz, sonra vərəqləyib təkrarlasaz uğurlu olmaq şansınız 70-80 %-dir. İnternetdə həmçinin, PMP imtahanı ilə bağlı axtarış edib 50-60 səhifəlik yığcam hazırlıq vəsaitlərini tapa bilərsiniz. Burada bütün proseslər qısa izahatla verilir. Hazırlıq üçün ən populyar vəsait Rita Mulcahy-in müəllifi olduğu imtahan hazırlığı vəsaitidir ki, onun da PMBOK-un 6-cı nəşrinə uyğunlaşmış versiyası artıq satışdadır. Mən şəxsən bu kitabı istifadə etməmişəm, ancaq az qalsın hər 10 nəfərdən 8-i bu kitabı tövsiyyə edir.

5. Testlər və mobil tətbiqlər

İlk baxışdan düşünmək olar ki, bu imtahan test suallarından ibarət olduğundan yaxşı əzbərçiliklə imtahanı rahat keçmək olar. Bu ehtimal var. Amma suallar situasiya əsaslı və məntiqi olduqlarından əzbərçiliyə ümid olmaq olmaz. Yaxşı olar ki, PMP imtahanı üçün qlobal mövcud olan 15000 test bazasından heç olmasa 2500-3000 ədədini tapasınız və çoxlu testlər edəsiniz. Hamısını bir yerdə tapmaq çətindir. Xüsusən də pulsuz. Ancaq müxtəlif saytlarda, mobil tətbiqlərdə xeyli pulsuz test tapmaq olar. Testlər adətən mövzular üzrə bölünür. Həmçinin, tətbiqlərdə sınaq imtahanları da olur. Mən özüm Google Play-dən bu proqramı istifadə etmişdim. Digər proqramları da yükləsəm də, çox az istifadə etmişdim. Amma həqiqətən təkrarlamaq, boş olanda nəzərə yetirmək, düsturları əzbərləyə bilmək üçün bir neçə yaxşı mobil tətbiqlər var. Testləri təkrar-təkrar etməyin üstünlüyü sizə analoji sualları imtahanda çox tez başa düşməyə imkan verir. Düzdür, imtahan günü sualları sanki ilk dəfə görürsən, ancaq qazanılmış bilik və təcrübə əslində çox kömək edir.

6. Qant qrafiki və hazırlıq üçün ideal vaxt

Bir çox təlimçilər, bu barədə yazıb-danışanların etdiyi ən böyük məsləhət imtahana hazırlığı da bir layihə kimi görmək tövsiyyəsidir. Gərgin qrafiki olan insan üçün ən məsləhətlisi intensiv hazırlıq kursudur. Təcrübədə xeyli sayda insan var ki, 1-2 həftə intensiv hazırlıqla imtahanı uğurla veribdir. Bu barədə xarici dillərdə də çox faydalı yazıları oxuya bilərsiniz. Baxmayaraq ki, qeydiyyatdan sonra sizin 1 il vaxtınız var, yaxşı olar ki, bu prosesə 2 aydan çox zaman ayırmayasınız.  Nə qədər vaxt ayırsanız da yaxşı olar ki, görüləcək işləri Qant qrafikinə salasınız. Oxuyacağınız vəsaitləri müəyyən edib, test proqramları və saytlarını tapıb, məsləhət videolarını tapıb siyahılayasınız və hazırlığı da müvafiq ardıcıllıqla edəsiniz. Vacib deyil bu siyahıda 20-25 tapşırığınız olsun. Çoxlu vəsaitlər əslində fikri yayındırır. Konkret planlaşdırma daha yaxşıdır. Təbii ki, iş planlaşdırma ilə bitmir. Hər gün həmin günə olan tapşırığı gərək icra edəsiniz. Bir də bu məsələdə realist olun. Günə 9 saat işdə, 2 saat yolda, 7 saat yuxuda, 3 saat da hər hansı bir tədbirdə olursunuzsa həmin günə çətin ki, 100 səhifə məlumatı oxuya biləsiniz. Ona görə də planlaşdırmanı realist edin.

Yazı və videolarımızla bu mövzunu yenə də davam etdirəcəyik. Bu yazıda tam əhatə edə bilmədiyimiz məsələlər var ki, onları fərdi qaydada internetdən özünüz axtarıb ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz. Ancaq söz verdiyimiz kimi bu barədə yazılarımı çox olacaq, əlavə olaraq videolar da təqdim edəcəyik.

 

PMP sertifikatı haqqında 5 yalnış və ya doğru fikir

Bir ay bundan öncə sizinlə PMP imtahanından uğurla keçməyim haqqında məlumatı paylaşanda bu istiqamət üzrə bloq postlər və videolar paylaşacağıma söz vermişdim. Sözün açığı bu müddət ərzində bu sertifikat və imtahan prosesi haqqında fərdi qaydada bir çox şəxslə müzakirəmiz olubdur. Bu imtahanı tezliklə verməyə çox həvəsli şəxslərdən tutmuş, bu sertifikat nəyə lazımdır deyənlərə qədər. İlk yazıda bəzi ümumi, ancaq bu sertifikasiya haqqında olan bəzi miflərə aydınlıq gətirməyə çalışacağam.

1) 15 ildir ki, bu sahədə işləyirəm, rahat keçə bilərəm

PMP imtahanı dünyada ən çətin sertifikasiya imtahanlarından biri hesab edilir. İmtahan özündə müxtəlif biznes funksiyaları və onların proseslərini əhatə edir, eləcə də analitik düşünmək, davranış və etik düşüncəyə sahib olmağı tələb edir. Təsadüfi deyil ki, ilk baxışdan asan görünən bu imtahanda hər 2 nəfərdən 1-i ilk cəhdində kəsilir. Anoloji sertifikasiya imtahanlarının bir çoxunu əgər 51 % ilə keçmək mümkündürsə, bu imtahanda faktiki 200 imtahan sualından 150-ni yazmasan, imtahanı keçmək şansın cüzidir. Səbəb? PMI suallara cavab verərkən sadəcə şəxsi mülahizələrə, illərdir yığdığın təcrübəyə deyil, əsas olaraq standartlara əsaslanmağını istəyir. Məsələn, sınaq imtahanında suallardan birində işçi görüşə hesabatı hazırlamadan gəlirsə, görüşü təxirə sal cavabını daha düzgün sayır. Halbuki, Azərbaycan reallığında biz bu məsələni daha optimal həll edə bilərik. Ancaq imtahan dünyanın hər yerində ən optimal yol nədir, sizdən onu soruşur. Ona görə də uzun illərin təcrübəsi imtahanda bəzi hallarda hətta çaşdırıcı ola bilər. Demək ki, bu düşüncə yalnışdır.

2) PMP sertifikatı sadəcə layihə menecerlərinə lazımdır

Azərbaycanda dar ixtisaslaşmanı biz son bir neçə ildir ki, görürük. Uzun illər universitetlərimiz hətta idarəetmə sahəsində məzun olanlara lazımi bilik və bacarıqları təqdim edə bilməyib. Bunun fəsadlarını biz indi görməkdəyik. PMP sertifikatı özündə maliyyə, planlaşdırma, insan resurslarının idarə edilməsi, keyfiyyət, risklərin idarə edilməsi, kommunikasiya, təchizat kimi vacib prosesləri əhatə edir. Uğurlu layihə meneceri bütün bu prosesləri düzgün idarə edə bilən şəxsdir. Bizdə konkret layihə meneceri işi ilə məşğul olan şəxs elə də çox deyil. Şirkətlərimiz daha çox funksional formada işlədiklərindən layihə idarəetməsini müxtəlif vəzifələrdə olan şəxslər icra edə bilər. Amma və ancaq unutmaq olmaz ki, kiçik və böyüklüyündən asılı olmayaraq marketinq, insan resursları, hüquq, maliyyə və digər şöbələrin də öz layihələri ola bilər və onları idarə etmək tələb oluna bilinər. Yaxud da bu şəxslər hansısa layihə komandasında ola bilərlər. Ona görə də layihə idarə edilməsi bilik və bacarıqları ancaq baş ucalığıdır. Düzdür, qlobal səviyyədə normal ali təhsil, öz sahənə uyğun müvafiq kvalifikasiyan varsa, bu qeyri-layihə meneceri ilə üçün o qədər də vacib deyil. Beləliklə, bu fikir həm doğru, həm də yalnışdır.

3) PMP sertifikatı dünyada bu sahədə ən güclüdür

Layihələrin idarəedilməsi üzrə dünyada 10-dan artıq sertifikatlaşma var. Bəzi universitetlər də bu sahə üzrə ixtisas və proqramlar təklif edirlər. Project Management Institute isə bu sahədə yaratdığı standartlar ilə faktiki dünyadan ən məşhurudur. Baxmayaraq ki, bu təşkilat 8 fərqli kvalifikasiya təklif edir, ümumilikdə sertifikat alanların təxminən 93 %-i məhz PMP sertifikatını alırlar. Ona görə də əminliklə demək olar ki, PMP layihələrin idarəedilməsi üzrə ən vacib kvalifikasiyadır. Yeri gəlmişkən 2017-ci ilin yayına dünyada 800000-ə yaxın PMP sertifikatlı şəxs var. Azərbaycanda son 5-6 ilə qədər bu sertifikatı alanların sayı tək-tük idi. İndi güman ki, bu rəqəm 300-ə çatar. Onların da bəziləri artıq xaricdə çalışır, işləyirlər. Bu düşüncə isə dəqiq doğrudur.

4) Mənim təcrübəm var, buna ehtiyac görmürəm

22 aprel 2018-ci il tarixində keçiriləcək Mentor Talks tədbirində davamlı öyrənməkdən danışacağam. Anons kimi olmasın, amma orada bəzi məqamlara toxunacağam ki, hansı ki insanın niyə bu cür düşünməsinə səbəb olur sualına da cavab verəcək. Pul qazanmaq, 10-15 illik təcrübəyə sahib olmaq, necəsə varlanmaq gözəldir. Ancaq təhsil, standartlar olmayanda yerdə gördüyümüz işlərdən fantastik nəticələr gözləməyimiz düzgün deyil. Son illər Bakıda 1000-ə yaxın yaşayış binası tikilib. Sizlərin də bəziləriniz bu binalarda yaşayırsız. Hər birində də mütləq layihə meneceri funksiyasını yerinə yetirən şəxs olub. Görülən işlərdəki səriştəsizlikləri görəndə adam bilmir dərdini kimə desin. Bina tikilir, yaşayış olur, sonra deyirlər ki, bəs həyətdə yadımızdan çıxıb yağış suları üçün drenaj sistemini qurmamışıq. Yaxud da, məhlədə uşaq meydançası olacaq deyib, 4-5 il bununla bağlı heç bir iş görməmək. Bu dərdləri məndən də yaxşı bilirsiniz. Gülünc səslənər ki, desəm bəs bu şəxslərin PMP-si olsaydı belə problemlər olmazdı. Ancaq unutmayaq ki, insanın illərdir olan uğurlu təcrübəsinə digərlərinin çıxardığı dərslər, standartlar, nümunələr sadəcə fayda verə bilər. Ona görə də düşünürəm ki, bu cür yanaşma yalnışdır.

5) PMP sertifikatı iş tapmağa qarantiyadır

Əlbəttə, Azərbaycanda bu müəyyən qədər üstünlük ola bilər. Çox adam da deyir ki, yəqin ki, bu belədir. Məhz bunu sınaqdan keçirtmək üçün son bir ay ərzində bir neçə vakansiyaya müraciət etmişəm və bu sertifikasiyanı xüsusi olaraq qabartmışam. Nə gizlədim, hələ ki, elə super effektini hiss etməmişəm. Yaxın 2-3 ay ərzində hazırki layihəm bitmək üzrə olduğundan bu günlərdə aktik iş axtarışına keçirəm. Bu sualın şəxsi təcrübədə cavabını, bir neçə aydan sonra daha dəqiq deyə bilərəm. Ancaq internetdən oxuduğumu məlumatlar, eşitdiklərimiz bu sertifikatın əməkhaqqının 10-15 % qalxmasına səbəb olduğunu deyir. Əslində, mən də öz təcrübəmdə ‘İlham PMP-dən öncə, İlham PMP-dən sonra’ qiymətləndirməsini aparanda müsbət fərqi çox hiss edirəm. Hətta baxmayaraq ki, imtahana hazırlaşanda bu sahə üzrə çoxlu oxuyursan, videolara baxırsan, ancaq imtahanı verdikdən sonra bu əminlik çox artır. Pozitiv yanaşsaq, bu cür düşünmək doğrudur.

Növbəti yazılarımızda və videolarımızda PMP imtahanına hazırlıq, layihələrin idərəedilməsi ilə bağlı müxtəlif praktik məsələləri və məsləhətləri paylaşacağam. Hələlik isə siz vaxtınızı boşa verməyin. Elə indi www.pmi.org internet səhifəsinə daxil olub bu və digər kvalifikasiyalar haqqında ətraflı məlumat əldə etməyə çalışın.

Bəhanələrə Son Qoymaq Zamanıdır!

Bəzi insanlar tənhalığı birbaşa mobil telefonlara, internetə bağlayırlar. Amma mən şəxsən bununla razı deyiləm. Əksinə telefona, internetə bağlılıq heç olmasa insanı digərləri ilə ünsiyyətə qurmağa, münasibətdə olmağa imkan yaradır. Hətta bəzən olur ki, heç adamın real sevgilisi olmur, amma di gəl ki, sevdiyi mobil telefon brendi olur. Bu brend də hər dəfə səni yeni nəsə ilə sevindirəndə bu artıq çevrilir olur qarşılıqlı sevgi.

Mən özüm də uzun müddətdir ki, Samsung brendinin mobil telefonlarından istifadə etdiyimdən bu brendə olan sevgimi tez-tez utanmadan etiraf edirəm və onun yeniliklərini həvəslə paylaşıram. Bu günlərdə Samsung A8 2018 modelini Azərbaycanda təqdim etdi. Onların konseptindən azdan-çoxdan məlumatlı olduğumdan deyə bilərəm ki, bu modeldə əsas mesaj insanı həvəslə ünsiyyət qurmağa, hekayələri paylaşmağa ilhamlandırmaqdır, eləcə də öz sosial mövqeyindən zövq almağa kömək etməkdir.

Görün bizim nə qədər selfi fotolarımız var ki, sırf keyfiyyətinə görə paylaşmırıq, güman ki heç gələcəkdə də paylaşmayacağıq. İndi də faktiki sosial mediada yayımlanan hər 2 fotodan biri selfidir. Ona görə də indi bir çox mobil telefon istehsalçıları bu zəif cəhətlərini aradan qaldırmağa çalışırlar. Samsung öz yeni markasında öz kameranı 16 MP edərək istifadəçiləri çox düşündüyünü göstərə bilib. Daha nə istəyirsiniz? Selfi kamerası ilə yaxşı keyfiyyətdə foto çəkdirib sonra da şəhərdə bir bilborda elan kimi bu fotonuzu qoya bilərsiniz. Qoy, sizi daha çox insan tanısın! Yeri gəlmişkən, selfie funksiyası 2 kameralıdır. O biri kamera da 8 MP-dir. Bu da ‘canlı fokus’ etməyə imkan verir. Siz foto çəkərkən ikinci kamera ilə arxa fon ilə əməlli-başlı oynaya bilirsiz. Ən sadə desək, özünüzü önə çəkib arxa fonu yayğın (blur) edə bilirsiz.

‘Yadındadır, səninlə 2 il qabaq bir təlimdə olmuşduq, orada çəkdiyin fotomuzu mənə göndərə bilərsən?’ sualını eşidəndə ‘Bağışla, telefonumda yer yox idi, ona görə o fotonu telefonumdan silmişəm’ deməyə bəs nə qədər cəsarətlisiniz? Bilirik ki, çox böyük yaddaşı olan telefonun qiyməti nisbətən baha olur, ya da ümumiyyətcə bahalı telefon olsa da yaddaşı az olur. Ancaq Samsung A8 üçün rahatca 256 GB-lıq yaddaş kartı alıb geninə-boluna istifadə edə bilərsiniz. Belə baxanda öz yaddaşı da yaxşıdır, 32 GB. Ona görə də sosial mediada müəyyən səbəblərdən yerləşdirə bilmədiyiniz fotoları rahatca telefonunuzda saxlaya biləcəksiniz.

Əlbəttə ki, ünsiyyət həm də sosial statusla bağlıdır. İnsan bəzən sosial statusuna görə ünsiyyətdən qaçır. Faktiki siz istənilən markadan olan telefon istifadə edə bilərsiniz. Ancaq təcrübə göstərir ki, daha çox insanın sevdiyi brendlər sizi daha zövqlü və statuslu göstərir. Xüsusən də onsuz da əlçatan qiymətə olan telefon yüksək zövqlə dizayn edilmişsə.

Bəzən elə adamlar olur ki, onlarla ünsiyyətdə birdən çaşıb dedin ki, indi vaxtım yoxdur, onda əlbəttə ki, özünü çox pis vəziyyətə salmış olacaqsan. Əslində açıqca deyə bilmirsən ki, ‘bəs telefonum zaryadkanı pis saxlayır’. Uzadım? Yox, məncə ehtiyac da yoxdur. Çünki A8 telefonunuz 1 saatdan da tez tam enerji yığdından sonra istəsəz axşama qədər, lap istəsəz gecə səhərədək onu hərtərəfli rahatca istifadə edə bilərsiniz. Əsas odur ki, ünsiyyətdən qaçmayın, ünsiyyət qurmağa həmişə həvəsli olun, öz hekayələrinizi insanlarla paylaşın.

Dediyimiz kimi insan üçün əsas problem əslində ünsiyyətdir. Ünsiyyət az olduqca insan tənha da olar, bütün günü ürəyi də sıxılar. Bizim ünsiyyətimizə kömək edən istənilən vasitə əslində bizi tənhalıqdan uzaqlaşdırır, ona görə də problemi telefonlarda, internetdə axtarmayaq, əslində onlardan çıxış yolu kimi istifadə etməyi bacaraq.

Buta Airways ilə uçanda bunları nəzərə alın

Təxminən 2 həftə öncə Buta Airways ilə ilk uçuşu etmək imkanı oldu. Yəqin ki, bir çoxlarınıza bu artıq qismət olubdur. Düşündüm ki, haqq-hesab və məsləhət xarakterli bəzi maraqlı məqamları sizinlə paylaşım. Sonda da Butaya 1-2 kəlmə sözüm olacaq.

Başlayaq haqq-hesabdan – Bakı-Tbilisi-Bakı reysi üzrə 120 AZN ilə əl baqajı olmadan belə bilet aldım. Avro bu günlər oynadığından ən ucuz tarifə olan bilet 115-125 manat arasında oynaya bilər. 2 nəfərlik bilet alsam da gediş-dönüşdə hər birimizə fərqli yerlər verdi. 3 avro da gərək əlavə ödəyəsən ki, səyahət etdiyin şəxslə yanbayan otura biləsən. Bunun fəsadları haqqında necə deyərlər az sonra. Əgər öncədən onlayn qeydiyyat yadınızdan çıxsa və olduğunuz aeroportda Buta Airways özünəxidmət kiosku olmasa, gərək qeydiyyatda adambaşı 3 avro da verəsiniz. Qeydiyyat 24 saat öncə başlayır deyə prinsipcə bunu etmək çətin deyil. Amma əgər yadınızdan çıxsa yaxşı olar ki, aeroportda WiFi tapıb rahat qeydiyyatdan keçəsiniz və qeydiyyat masasından gəlib sadəcə minik talonunu götürəsiniz. Təbii ki, əgər baqajsızsınızsa. Müqayisə üçün deyim ki, avtobusla müqayisədə bu qiymət 5 dəfə bahadır.

Əl baqajım yox idi dedim – Əslində var idi. Orta tutumlu kompüter çantası, hansı ki içinə papaq, şarf, dəftər, kağız, qələm və uzun siyahı olacaq bir neçə əşya qoymuşdum. Ancaq parfumeriya və şəxsi gigiyena üçün heç nə yox idi. Nə Bakıda, nə də Tbilisidə çantada nə aparmağımla heç kim maraqlanmadı. Bakıda kioskdan minik talonunu özüm çıxartmışdım deyə heç çantaya birka belə vurulmadı. Halbuki 2 gün öncə eyni çanta ilə Gəncədə AZAL-ın təyyarəsinə minməmişdən öncə kompüteri sadəcə çantadan çıxartdırmaqla kifayətlənmədilər, qapağını açdırdılar və məni ‘power’ düyməsini basmağa məcbur edib onun bir neçə saniyəyə yanmağını da gözlətdilər. Demək ki, 1-2 günlük harasa səfəriniz varsa, əl baqajı götürüb ona da əlavə pul verməyə dəyməz. Onsuzda şirkətin saytında pulsuz nələri götürə bilərsiniz, onların tam siyahısı var. Ancaq dediyim kimi siyahıda spesifik adları olmayan bəzi əşyalarınızı da bu çantaya yerləşdirməkdə gərək fərasətli olasınız.

Qolundan-qanadından yeyərsən – 15-ə yaxın fərqli aviaşirkətin uçuşlarında olmuşam. Deyim ki, Qatar Airways belə superdi? Yox, robot kimi personalı var. Deyim Aeroflot pisdir, yox normaldır. Əlbəttə ki, uzaq məsafələrdə bu çox prinsipial ola bilər. Ancaq 2-3 saatlıq yol üçün böyük komfort axtarmaq, ya restoran kimi yeyib-içmək gözləmək yersizdir. Xüsusən də bu sənin xərclərində qənaətə imkan verirsə. Buta Airways sizə hətta 1 saatlıq yol üçün sendiviç verir. Dadlı deyil əlbəttə. Üstəlik çay, kofe, şirniyyatlar və digər içkilər də ödənişli menyu ilə təqdim edilir. Belə təcrübə ilə bir neçə il öncə Pegasus-da rastlaşmışdım. AZAL ilə İstanbula Sabiha Gökçana komfortlu uçandan sonra eyni biletin davamı olaraq Pegasus ilə Antalyaya uçanda pullu menyunun mənim biletimə də aid olduğunu bilib çaşmışdım. Hər halda bu bileti mənə AZAL satmışdı. Məncə Buta Airways ən ucuz bileti gediş-dönüş üçün azı 120 manat olan xidmət üçün çay və kofenin pullu satılması məsələsini gərək yığışdırsın.

Bunlar hamısı öz yerində ancaq bir vacib məqam var ki, düşünürəm ki, Buta Airways rəhbərliyi bunun haqqında gərək ciddi düşünsün. Demək Bakı – Tbilisi reysində mən qeydiyyatdan keçəndə yer seçimi üçün 3 avro verib qardaşımla yanyana oturdum. Ancaq təyyarədə boş yerlər çox idi və fikirləşdim ki, gələndə bunun üçün pul ödəməyim. Harada 2 nəfərlik yer olar, yanyana oturarıq. Çünki bir yerdə alınan bilet sahiblərini təyyarənin müxtəlif yerlərinə salmaq məntiqi mənə çatmır. Ancaq Tbilisi – Bakı reysində xeyli gürcü gəlib Bakıdan Nyu-Yorka uçacaqdı deyə, bütün yerlər doldu. Elə hər şeydə bundan sonra başladı. Çox gözəl görkəmli təyyarə bələdçisi müştəri xidmətləri, sərnişinlərlə nəzakətli davranış etikasını tam unudub az qala bütün sərnişinlərlə davaya çıxdı. Prinsipcə hamı rahatca yer tapıb oturmuşdu. Hətta sərnişinlər özləri bir-birilərini yola verib öz aralarında yerlərini razılaşdırmışdılar ki, öz dostu-tanışı, ailə üzvləri ilə bir yerdə cüt-cüt otursunlar. Ancaq bu əməkdaş gəzib bir-bir hamının minik kartına baxarıq kobudcasına sərnişinləri yerdəyişmələr etməyə məcbur edirdi. Hətta bir mədəni müştərinin sizdən şikayət edəcəm deməyinə belə mahiyyət vermədi. Biz görmüşük ki, təyyarədə uçuşdan öncə təyyarə bələdçiləri nəzakətlə insanları stressiz uçuşa hazırlayırlar, amma deyəsən Buta Airways personalına Parni iz Bakunun büdcə hava yolları ilə bağlı səhnəciyini təlim kimi göstəriblər.

Təyyarədə biznes klassa, ön yerlərə daha çox ödəniş ilə bilet satılması məntiqini az-çox başa düşmək olar, amma ailəlikcə səyahət edən, yaxud da bir yerdə alınan bilet sahiblərinin bir yerdə oturması üçün gediş-dönüşə əlavə 6 avro da xərclətdirmək heç düz yanaşma deyil. Biz əksinə Buta Airways-dən səbrsizliklə daha ucuz biletlər, daha fərqli coğrafiyalara reyslər gözləyirik və çox istəyirik ki, inkişaf bu istiqamətdə olsun, nəinki rayon avtobusları səviyyəsində.

İndi bu şərtlərlə uçmağa hazırsınızsa, sonda bu məqamı da unutmayın. Buta Airways ilə uçuşlar köhnə terminalın şimal tərəfindəndir. Taksini ora sifariş edin. Bakıya qayıdarkən isə gəliş yeni terminaladır.

Süz, doyunca süz! Deyirsən səninlə 1 bakalın söhbətini edəcəyəm?

Bu günlərdə Bakıda, 28 Mall-da Burger King fəaliyyətə başladı. Sözün açığı bu brendin sadəcə darçın və almalı dondurmasını xoşlayıram, onu da menyularında görə bilmədim. Amma çox maraqlı bir məqamı sizlərlə bölüşmək istəyirəm. Demək onlar indiyə qədər Bakıdakı beynəlxalq rəqiblərinin etmədiyi bir ilki ediblər. İçkiyə bir dəfə pul verirsən, sonra 2 saat ərzində gəlib istədiyin qədər özün süzüb içirsən. Faktiki 2 manatdan da az olan qiymətə olan içkinin qabı onsuz da əməlli tutumludur. İstərdim ki, bu maraqlı konsepsiya üzərində tədqiqat və müşahidə üçün 5 məsələni sizlərlə bölüşüm:

1) Utancaqlıq – Qoy birinci başqası etsin. 3-4 gənc insan olanda güman ki, aralarından 1 nəfər bunu mütləq edəcək. Dəstə də onlara qoşulacaq. Yaşa görə, cinsə görə, müəyyən edilə bilən digər demoqrafik faktorlara görə geri dönüşlərin necə olduğunu müşahidə etmək maraqlı olar. Halalca haqqı kimi 2-ci, 3-cü içkini neçə insan gedib mərd-mərdanə özünə süzəcək?

2) Etibar və dürüstlük – Rəqiblərinin adını çəkmiyəcəm, amma bir dəfə qamburqerin yanında Cola yerinə səhvən Sprite demişdim, süzmüşdülər deyə onu dəyişmədilər. Yəni mahiyyəti bir şey olmayan məsələ indiyə qədər yadımdadır. Bir insan içsin uzağı 1 litr. Uzağı ha. Həm də yəqin ki, insanlar evdən özləri ilə stəkan gətirib pulsuz içki məsələsini ehsan kimi qəbul etməyəcəklər. Yaxşıdır ki, onlar xalqımıza, insanlara inanırlar. Buna böyük alqış düşür. İstənilən halda süi-istifadə hallarını müşahidə etmək də maraqlıdır.

3) Fərqli dadlar və 1-ci bakaldan sonra yada düşən dieta – Bunun özü də bir araşdırma mövzusudur. Birinci dəfə Cola süzən ikinci dəfə eyni seçimi edir, yoxsa məsələn Zero Cola seçir? Xüsusən də faktiki 2-ci, 3-cü və 100-cü pulsuzdursa.

4) Artan satış – Sözün açığı mən özüm cəmi 1 dəfə belə üstünlükdən istifadə etmişəm. İsti yay günündə Türkiyədə 2-ci dəfə gedib bakalımı doldurmuşdum. Yəqin ki, burada psixoloji məqamlar çoxdur. Xüsusən də alış-veriş mərkəzlərinin qaynayıb-qarışan yemək meydanlarında yenidən satışa bir neçə santimetr məsafədə olursansa, yeni nə isə sifariş etmək ehtimalı çoxdur. Bunu da araşdırmaq olar ki, yaxınlaşan nə qədər insan ikinci alışı edir?

5) Tənbəllik – Bəlkə də kimlərsə yerində oturub durub yenidən özünə bir stəkan su tökməyə tənbəllik edəcək. Bunları da müşahidə etmək olarmı? Yoxsa bu qarnı və gözütoxluqdur? Yaxud da ağzının dadını dəyişmək üçün 1 stəkan kifayətdir? Ola bilsin ki, heç bundan həmin şəxslərin məlumatı yoxdur?

Əlbəttə ki, bu təcrübələr isti hava günlərində başqa nəticələri verə bilər. Bəlkə də zaman-zaman bu trendlər dəyişə bilər. Ancaq ‘biz belə millətik, elə millətik filan’ deməmişdən qabaq gərək müxtəlif tədqiqatlar edəsən. İstənilən halda bu çox yaxşı təşəbbüsdür. Yəqin ki, Burger King özündə hansısa təhlilləri edəcək və bu konsepti daimi edəcək.

Alət çubuğuna keç