O qədər şagirdin 2 almasına düşündüyüm 5 səbəb

Ilham Ali Yusif

Bu günlərdə TQDK məlumat yaydı ki, bəs 9-cü və 11-ci sinif şagirdlərinin bu ilki buraxılış imtahanlarında ümumi olaraq 35 000 nəfəri Ana dilindən 2 qiyməti alıb. Bu müvafiq olaraq 9-cü siniflər üzrə 20 %, 11-ci siniflər üzrə 18 % şagirdin təhsillərinin sonunda bu fəndən ‘heç nə bilmədiklərini’ göstərir. Həm də açıqlanıb ki, 9-cü sinifdəkilərdən 25 %-i, 11-sinifdəkilərdən isə 19 %-i riyaziyyatdan 2 alıb. İlk öncə mən də sizin kimi sadə bir məntiqi başa düşmək istəyirəm. Sonra isə niyə bizimkilər oxumurlar bu barədə sizinlə bir neçə fikrimi paylaşacağam.

Əvvəla, məntiqlə 11-ci sinif məzunları 9-cü sinifdə imtahan verib 10-cu sinifə keçməlidirlər. Hər iki fənn üzrə 11-ci sinif qiymətləndirilməsinin də rahatca 75 %-i məhz 9-cü sinifə qədər keçirilən mövzulardan olur. Axı necə olur 9 və 11-ci siniflər üzrə kəsilmə faizi riyaziyyatdan o qədər də çox olmayan 6 % və Ana dilindən isə cəmi 2 % düşür. 9-dan 10-a qırmızı həddə yaxın keçsin tutaq ki 10 % hansı ki, onlar da azdan-çoxdan bildiklərini təkrarlamayıb unudublar. Bəs yerdə qalan təxmini 10 % necə 10-cu sinifə keçib? Keçibsə də, niyə orta təhsilin könüllü hissəsində könlünü dərslərə verməyib? Yuxarıda da ipucu verdiyimiz kimi bu yazımızda təxminən elə bu könülsüzlükdən söz açacağıq.

Həvəssiz və motivasiyasız mühit – Bu gün Azərbaycanda tək şagirdlər deyil, az qala hər 2 adamdan 1-i həvəssizdir. Mağazada vitrində dayanan gənc elə həvəssiz olur ki, adam heç yaxınlaşıb ona 1 kilo qaysı belə çəkdirmək istəmir. Universitetdə oxuyanda rüşvətdən, işləyəndə sistemdən şikayət etməyə pərgar olsaq da, öz üzərimizə düşən işi heç layiqincə görmürük. Məktəbli gününün 5-6 saatını məktəbdə keçirirsə, məktəb və təhsil sisteminin üzərinə elə böyük yük düşür ki, bütün şagirdlər oxumağa motivasiyalı olsun. Bax bu sistem necə olmalıdır, bunu gərək geniş müzakirələr edib model quraraq sonradan təhsil sistemində praktik tətbiq etmək lazımdır. Müəllimlər var ki, mən xatırlayanlardan, indi eşitdiklərimdən ancaq uşaqları aşağılamaqla, hanbal olmaq ehtimalı ilə güya ki, oxumağa həvəsləndirirlər. Şəxsən mənim özümə biri 11-ci sinifdə deyirdi, axırın araba dartan olacaq. Vacib deyil, müəllim uşağa milyarder olmağı vəd etsin, amma ən azından uşaqlar 5 yox, adi 3 ilə belə orta məktəbi bitirib həyatda hansısa peşədə uğurlu olmaq haqqında düşündürülməlidirlər. Rüşvət və qeyri-səmimi mühitlə isə bu çətin tez həll oluna.

Əyləncəli təhsil olmayınca  İndi oyunlaşdırma qlobal trendə çevrilməkdədir. Yaşından asılı olmayaraq hər bir kəs yeni bilik və bacarıqları oyun oynaya-oynaya da öyrənə bilər. Düzdür, bunun üçün onlayn oyunlar olsa daha yaxşı olar. Amma bizə təhsil sistemində ensiuastik müəllimlər lazımdır. Gəlsin dərs keçəndə ənənəvi təhsili qoysun bir tərəfə, uşaqları qəflətdən oyandırsın, əyləndirsin, güldürsün və lazım olan biliyi də onların beyninə yerləşdirsin. Lazım olanda cəzalandırsın da. Bu təminat vermir ki, daha heç kim 2 almayacaq, amma uşaqlarda məktəb illərindən oxumaq, öyrənmək vərdişləri inkişaf edəcək. Mən Azərbaycan dili müəllimi olsaydım, dərsin əvvəlində şagirdlərə 5 dəqiqə vaxt verərdim ki, günün aktual mövzularına aid 4-5 cümləlik olsa da, inşa yazsınlar. Məsələn, ‘Futbola niyə baxıram və ya baxmıram?’

Tək təhsil sistemi məsuliyyət daşıyırmı? – Xeyr! ‘Sən lijbi instituta gir, sonra hər şeyi özümüz həll edəcəyik’, aya 50 manata 5 müəllim yanına göndərib, testin hər il çətinləşdiyini bəhanə edib uşaqlarının 150 bal toplamasına haqq qazandıran valideynlərin də günahı az deyil. Bəzi hallarda bu valideynlər sözün hər mənasında boğazlarından kəsib uşaqlarının ‘təhsilinə’ pul yatırırlar. Valideyn uşağa təhsil-karyera-peşə asılılığını öz başa düşdüyü formada belə izah etməyi bacarmalıdır. Bu barədə çox yazırıq. Bəzi uşaqlar kompüteri bilməklərindən öyünə bilərlər, amma indi bu metrodan istifadə kimi sadə bir şeydir. Həm də, valideyn və uşaqların özü də sonradan deyir, bəs iş tapmağa filan-filan xarici dil bilikləri lazımdır. Dilçi olmasam da, anladığımdan öz Ana dilini bilməyən xarici dili də öyrənməyə çətinlik çəkəcək.

Test sisteminin günahı varmı? – Test insanları kütləşdirir demək həm səhv, həm də düz yanaşmadır. Amma bu məsələdə bu sadəcə bəhanədir. Səhv etmirəmsə elə buraxılış imtahanı elə testlədir. Ana dilinin testi Mendeleyev cədvəlinə aid suallardan ibarət olmur ki. Test sistemi əzbərçiliyə səbəb ola bilər, amma ilboyu normal test vərdişi olan tələbə əzbərlədiyi 100 testdən axı ən azı 25-30 %-in mənasını başa düşəcək. Cümlə üzvlərinə aid testdə ardıcıllığı axı dərk etmədən testi necə həll etmək olar? Problem yenə də sistemlə və mühitlə bağlıdır. Uşaqlar həm məktəbdən, həm evdən oxumağa, öyrənməyə həvəsləndirilməlidirlər.

Ümumiyyətcə isə çox az oxuyuruq – Bax, bu əsas problemlərdəndir. Günə 10 səhifə Azərbaycan dilində mətn oxuyan insan inanıram ki, ən azı Ana dilindən 3 ala bilər. Daha ş yerinə w yazıb sosial şəbəkələrdə ayqa, mayqa salıb vaxt öldürməklə əlbəttə dilinin qayda və qanunauyğunluqlarından bixəbər olacaqsan. Mənim attestatda cəmi 2 qiymətim 4 olub, onun da biri məhz Azərbaycan dilindən. Amma qiymət önəmli deyil. Əsas odur ki, dilimizin maksimum imkanlarından istifadə edib bizdə biznes dili yoxdur deyənlərin Rus və İngilis dillərinə qarşı yumşaq mənada layiqli mətnlər ortaya qoya bilirəm. İnanmaq istərdim ki, əllərindən düşməyən telefon və planşetlərdən şagirdlərimiz gələcəkdə öz ana dilimizdə faydalı məlumatlarla daha çox tanış ola biləcək. Onların oxuması üçün isə bizlər tək yazıdan ibarət məlumatlar deyil, həm də indiki uşaq və yeniyetmələrin tələb etdiyi daha interaktiv metodlarla gərək fəaliyyətimizi davam etdirək.

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Alət çubuğuna keç