Kreativlik üçün az işləmək lazımdır?

Bu günlərdə yaxın adamın internet layihəsi üçün iş elanını paylaşmışdım. LinkedIn-də 1 şəxs 12 saat işlə kreativlik olmaz deyə şərh yazmışdı. Əslində isə iş heç 12 saat da deyil. Dostumuz bunu haradan çıxardı, ilkin olaraq bilməmişdim. Sonradan ümumilikdə Azərbaycandakı iş yerlərini nəzərdə tutduğunu deyirdi. İcazə verin, bu yazıda 2-3 kəlmə çox işləmək və yaradıcılıqdan yazım:

Birincisi yaradıcılıq deyəndə çox insan avtomatik incəsənət sahələrini başa düşür. Biznesdə yaradıcılıq, gündəlik həyatda yaradıcılıq yaddan çıxır. Hələ bəziləri düşünür ki, bu dünyadakı yaradıcı şəxslər ancaq solaxaylardır. Əslində isə hər birimizdə azdan-çoxdan müəyyən bir kreativlik var. 

İkincisi həqiqətən yaradıcı biri olmaq üçün gərək ki, insan arada yaxşıca istirahət etsin, incəsənətdən tutmuş ədəbiyyata, səyahətdən tutmuş gündəlik rutindən fərqli nələrisə etməyə, onlarla məşğul olmağa çalışsın. Görmək, nümunə götürmək yaradıcılıqda vacib rol oynayır. Adətən insan özü-özünü aldadır ki, bu öz ağlıma gəldi, əslində isə çox zaman qazandığı təcrübənin məhsulu olur.

Üçüncüsü ağlımız kinolarda gördüyümüz, haqqında oxuduğumu Google kimi yerlərin ofisinə getməsin ki, naharda bilyard oynamaq, ofisdə şortiklə gəzib, MacBook-la divanda oturub milkşeyk içə-içə işləyirsən. Belə işlər dünya üzrə 1-2 % olar, ya olmaz. Qarantiya da yoxdur ki, bunlar kreativliyi artırır. Həm də elə sahələr var ki, orada ümumiyyətcə belə mühit əksinə işdəki nizam-intizama pozmağa gətirib çıxarır.

Dördüncüsü çox çalışmaq yeniyetmə və gəncləri gərək qorxuztmasın. Əziyyət çəksək nəyisə mütləq öyrənəcəyik. Sonra avtomatik olaraq gündəlik uzun zamana görülməli işləri effektiv görməyə həvəsli olub yaradıcı həllər tapacağıq. Adam var, camaatın 3 günə gördüyünü bu 1 günə görür, 2 günü öz işlərinə ayırır.

Beşincisi vaxtın qədrini bilib günə 12 saat işləmək istəməməyiz normaldır. Təqdirəlayiqdir. Amma məsələn öz biznesiniz olsa gərək günə 14 saaat işləyəsiniz bəzən. Həm də lap 15 saat belə işləsən yaradıcı olduqda işi özün üçün az-çox maraqlı edə bilirsən.

Üzərinizə götürməyin, Facebook-da adi göz oxşayan mesaj yazmağı bacarmayanlar var ki, böyük iddialarla yaşayırlar. Yazma o mesajı 30 saniyəyə, yaz 1 dəqiqəyə, qoy oxuyanın gözü oxşasın, sualına, istəyinə diqqətlə baxsın, geri tez dönsün.

Yol Polisi marketoloqları işə götürsə

Bu fikirlərimi dünən Facebook-da status yazmışdım. Düşündüm ki, bloqun da yaddaşına həkk edək. Başlıq da simvolikdir. Çünki mən düşüncələrimi bir marketoloq olaraq paylaşıram.

Hərçənd ki, mənim başıma az gəlir, amma Yol Polisi əməkdaşları kimisə saxlayanda eyni mübahisəli qayda pozuntusunu mübahisə-protokol dialoqunda dalbadal neçəsi edir. Etiraz edirsən ki, bax bu da etdi, o da etdi və cavab o olur ki, hərə özünə cavabdehdir. Bir neçə həftə öncə Yol Polisi əməkdaşı aeroport yolunda mülki maşında qəza törətmişdi. Məlum oldu ki, bir neçə gün öncə olan qalmaqallı qəzada da ötüşənlərdən biri polis əməkdaşıdır, atası da keçmiş vəzifəli Yol Polisi. Bizdə yollarda çox böyük aqressiya var. İçi mən qarışıq çoxumuz etikanı tələb olunandan az qoruyuruq. Dünən gecə biri üstümə çıxır, düzgün manevr etmir hələ nifrətlə mənə baxıb niyə siqnal verdiyimə etiraz edir. Hər tində bir polis olsa belə yanaşma bir çox problemi həll etmir. Bizdə indi hətta maşınların ətraf mühitə ziyan vuran qazlarını ölçüb cərimə yazırlar. O da vacibdir, amma məncə daha vacibləri:

Elmi yanaşmanı gətirin işinizə – DYP daha çox statistik hesabatlar əsasında təhlükəli yerlərdə post qurub cərimə yazmalıdır. Bizdə hələ də 10-larla yerdə qeyri-effektiv yol hərəkəti tənzimləməsi var, o vaxtı 200 baldan QAYİ ixtisasına girənlərin nəticəsi;
Zero-tolerance – Cəmiyyət üçün ən təhlükəli adamlar qayda pozub kiməsə zəng etdirənlərdir. Bu hər sahədə var, amma neyniyək ki, bu insanlar cəmiyyətdə daha hörmətlidirlər;
Səmimiyyət – Mən mayda rayona gedəndə Mərəzə postunda məni saxlayıb yolda ehtiyatı olmağa tövsiyyə edən polisin səmiyyətinə inandım. Müsbət emosiyalar, enerji və diqqətlilik artır. Bəzən qayda pozan sürücüyə polisin 4-5 dəqiqəlik tərbiyəvi təlimatı dövlət büdcəsinə gələn 40 manatda daha vacib və faydalıdır. Postda mən qayda pozmamışdım. Reyd idi sadəcə.
Qadın Yol Polisləri – İndi xeyli qadın sürücü var. Qadın qadın psixologiyasını daha yaxşı bilir. Həm də kişiyə də cəriməni qadın yazanda priyatnı olacaq. Kişi polislə höcətləşib heç cürə qayda pozuntusunu etiraf etməyənlər qadından bu tənbehi alıb bəlkə ağıllanarlar.
Polisin marketinq və PR-ı – Hansısa polis yola düz səpəndə və ya İlk Tibbi yardım göstərəndə sosial-mediada buna bir xeyli mız qoyan olur. Halbuki bunu çox gözəl şəkildə təşkil etməklə Sürücü – Yol Polisi arasındakı uçurumu aradan qaldırmaq olar.
Sürücülükdən məhrumiyyət – Bizdə cərimələrin məbləği artmasın, ballar artsın. Qırmızı işığı lap 5 bal etsinlər. Sürücülükdən məhrum olmaq daha çox təsir edər nəinki 250 manat cərimə.
Kameralar artsın. Yenə də artsın – Sürücülərimiz sadə manevr qaydalarını ya bilmir, ya da bilərəkdən qorumurlar. Polis olmayan yerdə çox aqressiv və saymazyanadırlar. Qoy belə tez-tez ballar yığılsın, bəzilərinin ağlı gəlsin başına.
Nümunəvi olmaq – Yol Polisi sürücüləri xidməti maşında dəfələrlə mobil telefonla danışda gözlərimə tuş gəliblər. Evakuatorlar isə çox kobud sürürlər. Səmimi olub nümunə olmadan milyon eqonu düz yola gətirə bilməyəcək.

Bu siyahını artırmaq olar. Amma yenə də lazım olanlar bu barədə düşünsə özləri də kreativ çıxış yolları taparlar. Büdcə onsuzda dolacaq. Çünki sürücülərlə bu cür sistemlə işlənilsə elə adamlar olacaq ki, qaydaları bilmir deyə gündə azı 1 dəfə kameraya düşəcək. Mən nədən bunu yazıram? Hər gün bizdə azı 3-4 ağır yol qəzası olur, azı 5 nəfər ölür. Yəni kiminsə nəvəsini lap tutub basdılar bu problemi həll etmir və qısamüddətli effekt verəcək.

Sənə 5 dəqiqə qabaq e-mail yazmışdım, niyə cavab yazmadın?

Texnologiyanın dayanmadan inkişafı, sosial medianın son 4-5 il ərzində brendlərlə, şirkətlərlə insanlar arasında ünsiyyəti sürətləndirilməsinin əslində bir çox xeyirləri olduğu kimi ziyanları da var. Məsələn, indi kimsə sənə nə isə yazanda çox qısa zaman ərzində səndən cavab və hərəkət gözləyir. Bu da biznes etikanın vacib elementi olan e-mail və ümumilikdə elektron yazışmalarda yeni nəsilin eyiblərindən biridir. Əlbəttə ki, e-mail və hər hansı bir mesaja sürətli cavab verməkdən gözəl heç nə yoxdur. Xüsusən də indi mesajlar, yazışmalar zəngləri əvəz edir. Harasa zəng etmirsən, sürətli cavab əldə etməyə çalışırsan. Hətta Facebook da səhifələrdə mesajların cavablandırılması müddətini qeyd edir ki, izləyicilər, müştərilər bu brendin nə dərəcə cavab verməyə meylli olduğunu müəyyən edə bilsin.

Deyim ki bu eyib gənclərlə yanaşı, hətta bəzən yaşı 30-u keçənlərdə də var. İşinin gur vaxtında bir də görürsən sənə e-mail və ya mesaj gəlir. Üstündən 5 dəqiqə keçməmiş görürsən həmin şəxs yenə yazır, başqa proqramlar vasitəsilə sənə xatırladır və eyham vurur ki, aldın mesajı, e-maili? Səndən də çox tez cavab gözləyir. Əslində elə cavablar var ki, onlar hansısa fəaliyyət istəyir, yaxud da sizin yazışdığınız insan bütün günü gözləmir ki, siz yazasınız və dərhal sizə cavab versin. Qeyd edim ki, bu yazdıqlarım rutin gündəlik yazışmalara və dostlarınızla, yaxınlarınızda ünsiyyətə aid deyil.

Bu günlərdə yayımladığım videoda telefonsuz günlərdən danışmışdım. Həqiqətən 24 saat telefona baxmadığım günlər oldu ötən ayın sonu. İnsan məcbur deyil ki, özünü Call Center edib 24 saat işləsin. Dərhal cavab verim, xətrinə dəyər. Bəlkə vacib nə isə deyir və s. Bu cür fikirlərlə düşünüb prioritetlərinizdən uzaqlaşmayın. Vacibdir ki, özünüzə qaydalar qoyasınız və qoy ətrafınızdakılar da bunu hiss etsin. Məsələn, mən axşam 12-dən sonra demək olar ki, heç bir mesaja cavab yazmıram.

Bu çox deyilsə də bir məsələni də qeyd edim ki, əgər siz kiməsə vacib nə isə yazırsınızsa, ‘salam, necəsən’ yazıb gözləməyin ki cavab yazanda nə demək istədiyiniz yazasınız. Məktub, mesaj etikasında bütün fikri bir dəfə yazıb elə birdəfəlik də göndərmək məsələsi var. Müasir dövr deyib belə gözəl etikadan imtina etməyin.

Nə gizlədim, hətta bəzən hər hansı bir fəaliyyət tələb edən e-mailə belə çox qısa zamanda cavab yazmaqdan zövq alıram. Vaxtın İdarəedilməsində də dərhal et mexanizmi çox gözəl işləyir. Sadəcə baxır hansı məqamlarda. Bu yazımı da özümə də, sizlərə də tövsiyyə kimi yazdım ki, başqalarının vaxtına hörmətlə yanaşaq.

Plastmasdan metala dəyişən tarix

Mobil telefonların cəmi 40 illik bir tarixi var və son 10 ildə baş verənlər daha maraqlıdır. 20 il bundan qabaq telefonların əlavə funksionallıqları ilə bağlı söhbət belə yox idi. Bu o yana, hətta 1980-ci ildə dünyanın ən məşhur konsaltinq şirkəti McKinsey Amerikanın AT&T şirkətini inandıra bilmişdi ki, 2000-ci ilə qədər ABŞ-da cəmi 900 000 mobil telefon istifadəçisi olacaq. 20 il sonra isə bu proqnoz həqiqi rəqəmin sadəcə 1 faizi idi. İstifadəçilərin sayı artdıqca mobil telefonların funksionallıqları da artdı və müştəri artıq sadəcə telefon yox, hər dövr üçün onu fərqləndirəcək qeyri-adiliklər axtarmağa başladı.

Bu gün Samsung J5 modelinin metal korpusunu daha çox önə çəkib reklam edirsə, məqsəd həm də bu qeyri-adiliklərin arxasıcya düşənlərə kömək etməkdir. Düzdür indinin özündə də qiymətə, telefonun yaddaşına, fərqli rənglərə üstünlük verənlərdən də az deyil. Son aylar hər yerdə reklamını gördüyümüz Samsung Galaxy J5 modeli onsuz da münasib qiymətə təklif edilir, həm arxa, həm də ön kamerası kifayət qədər əla göstəricili, 13 MP-dir, fingerprint də bu telefonun metal qədər olmasa da, statusunu bir xeyli qaldırır. Amma təbii ki, biz müştərilər həmişə qeyri-adiliklər axtarışdayıq və bu da daima inkişaf etməkdədir. Bu yazıda bu məsələnin təbii inkişafını şəxsi təcrübəmdən paylaşaraq göstərməyə çalışacağam. Beləliklə, 17 yaşımdan bu günə qədər istifadə etdiyim telefonlarımın qısa hekayəsi ilə mobil telefonları almaq istəyi və istifadə trendinin necə dəyişdiyini real təcrübə ilə sizə təqdim edirəm:

Tələbəlik illəri – Bir çoxlarından fərqli olaraq mən birinci kursda ilk dərs günü o zaman üçün məşhur Nokia-nın sadə bir modelini belə partanın üzərinə qoya bilməmişdim. İlk telefonum yalnız birinci kursun ortasında oldu. Mənə hədiyyə olunan zavallı Philips. Utana-utana adam içərisinə çıxardırdım. Polifonik zəngləri də Montana saatını xatırlatdığından həmişə səssizdə olurdu. Bir dəfə təsadüfən əlimi * düyməsində saxlayıb bu telefonda vibrasiyanın da olduğunu kəşf etmişdim. Bir neçə aydan sonra isə o vaxtı Samsung kimi daha çox tanınan Baku Electronics-dən Samsung X140 telefonunu kreditə almışdım.  O vaxtı tələbəyə nə lazım idi? Telefonda FM radio olsun. Hələ bu telefon MMS də qəbul edə bilir və çox zəif bağlantı ilə internetə də girə bilirdi. Korpusun metal rəngi dəyişib mesaj yazmaqdan ağappaq oldu, bu telefondan əl çəkmirdim ki çəkmirdim. O zaman metal korpuslu telefonlar zakazla idi, qiyməti də elə ucuz deyildi. Həm də heç də hamı üçün metal deyə bir şeyi düşünən istehsalçı da yox idi.

İlk karyera illərim – Növbəti telefonu mən iş yerindən təqdim etdilər. Markası yadımdan çıxıb amma 80 manatlıq Nokia telefonu idi. Təbii ki, onun da FM radiosu, həm də bir neçə musiqini da yadında saxlaya biləcək yaddaşı var idi. Di gəl ki, zavallı birinci telefonumdan sonra ən az ömrü olan telefon bu oldu. İçi dolu şəkillər, mesajlar telefon bir gün sözün həqiqi mənasında öldü. Yaxşı ki, o ölməmişdən qabaq 2010-cü il üçün az olmayan məbləğə 200 manata Nokia 5230 almışdım. Hamının alma dişləməyə başladığı vaxt Nokia taçskrin telefonlarını çıxarmışdı. İlk günlərdə mesaj yazanda əsəbləşməyim indiki kimi yadımdadır. Heç cürə sensor ekranda işləməyi öyrənə bilmirdim. Tam olaraq qıcıq olurdum. Amma bu telefon başqa aləm idi. Ürəyin nə qədər istəyir musiqi, Facebook, internet. Aç istədiyin futbol oyunun hesabına bax internetdən. Vay-fay tap Youtube-a bax. Di gəl ki, Azercell bu telefondakı xəritəni internetinə bağlayıb nə isə fırıldaq etmişdi. O vaxtı MB-in 70 qəpik olan vaxtları idi. Bir dəfə güya xəritədə evimizi axtarıram deyib 10 manata yaxın pul xərcləmişdim.

Və nəhayət son 5 il – Təbii ki, Nokia bazardakı rəqabətə tab gətirə bilmədi. Qısa zamanda insanlar öz Galaxy və IPhone-ları ilə əbədi yaşanacaq müharibəyə start verdilər. Həm münasib qiymətinə, həm də tələbəlik illərindən brendə olan loyal münasibətimə görə mən ilk öncə Samsung ACE2 aldım. O vaxtı bu telefonun ekranı adama çox rəngli və böyük gəlirdi. İndi bu markaya baxanda sanki 10-15 il geriyə baxırsan. Daha sonra telefon artıq status məsələsinə çevrildi. Təbii ki, sosial mediada olan aktivlik də artdıqca daha gözəl foto və video çəkən, daha sürətli işləyən telefon axtarışına başladıq və ardıcıl olaraq Galaxy S5 və S6 nəslinə qoşulduq. Hətta sonuncu telefonu alarkən S7 artıq satışa çıxacaqdı, ancaq sözün düzü səfərə çıxacağımdan və yaxşı foto və videolar həvəsi ilə yeni nəsli gözləmədən seçim etdim. İlk video bloqun da məhz bu səfərdə çəkilmişdi.

Bu elə bir uzun tarix deyil. Cəmi 12-13 ilin qısa tarixcəsidir. Zəng gedib-gəlsin konseptindən status, həyat tərzi, sürət, fərqlilik dəyərlərinə gəlib çıxmışıq. İndi 20 yaşdan aşağı olan insanlar üçün bu tarix çox qəribə gələ bilər, ancaq texnologiya çox sürətlə inkişaf edir. Telefonlar böyüyür, korpuslar metallaşır, kinolarda gördüyümüz qeyri-adi barmaq skanerləri ilə telefonumuza giriş edirik, yaddaşlar da artır, kameralar da az qalsın NAT GEO səviyyəsində çəkir.

Alət çubuğuna keç